Tag Archives: patate cipro

Το ψωμί των φτωχών

Η πατάτα ήρθε από μακριά και συγκεκριμένα από τη Λατινική Αμερική. Από τότε όμως που την πρωτογεύτηκαν οι Ευρωπαίοι conquistadores έως τη στιγμή που η καλλιέργειά της διαδόθηκε σε ευρεία κλίμακα πέρασαν αρκετές δεκαετίες. Αυτή η διάδοση της καλλιέργειας της πατάτας δεν ήταν ομοιόμορφη σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο και σταδιακά έγινε το φαγητό των φτωχών και των ανθρώπων της υπαίθρου.

 Η πατάτα είναι κάτι σαν το χοιρινό κρέας, μαγειρεύεται παντοιοτρόπως και δεν πετάς ποτέ τίποτα.

Στον ελληνικό χώρο λέγεται ότι ήρθε με τον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας, τον Ιωάννη Καποδίστρια, με μία ιστορία που μάλλον είναι μυθιστορία. Ο «στρύχνος ο κονδυλόριζος», όπως είναι το επιστημονικό όνομα των «γεωμήλων», όπως αρχικά έγιναν γνωστές οι πατάτες εισήχθησαν σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες κατά το 1826, όταν ο Γ. Μ. Αντωνόπουλος με αίτησή του εισηγήθηκε την καλλιέργειά της στο Βουλευτικό Σώμα της αγωνιζόμενης Ελλάδας. Αναφέρει ο Αντωνόπουλος «Δεν αμφιβάλλω ότι γνωστόν τοις πάσι η προσδοκωμένη ωφέ­λεια εκ της καλλιέργειας των γεωμήλων (άλλως πατατών) […]. Αι αρεταί του γεωμήλου τούτου εισίν αναρίθμηται». Συνεχίζει λέγοντας ότι με προτροπή του καλλιεργούνται ήδη στο Άργος και θεωρεί χρήσιμη και την καλλιέργειά τους και στην Ακροκόρινθο και θεωρεί καλό η καλλιέργειά της να περάσει και στην ακρόπολη του Ναυπλίου. Βλέπετε, οι ανάγκες των στρατιωτών πολλές και οι προμήθειες λίγες. Βέβαια, ο Άγγλος περιηγητής H.W. William το 1817 έγραψε ότι στη Ζάκυνθο είδε τα πρώτα σημάδια πολιτισμού, έχοντας πρώτα ταξιδέψει στην ηπειρωτική Ελλάδα, τι είδε όμως στο Φιόρε του Λεβάντε; Πατάτες, φρέσκο βούτυρο και κρεμάλες»!

Mάλλον στον δραστήριο Καποδίστρια θα πρέπει να αποδοθεί παρακίνηση και οι κατάλληλες ενέργειες για τη συστηματική της καλλιέργεια, όπως π.χ. με τη Γεωργική Σχολή Τύρινθας, με τον πρώτο διευθυντή της, τον Γρηγόριο Παλαιολόγο, να έχει εκδώσει στο Παρίσι το 1828 βιβλίο με τίτλο Ερμηνεία της καλλιεργείας του γεωμήλου και των ωφελιμωτέρων αυτού χρήσεων». Στη «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος», την 15-2-1828 διαβάζουμε «Η φύτευσις των γεωμήλων εξακολουθείται με ενέργειαν πάντοτε αυξάνουσαν και ήνοιξεν εις τους πτωχούς βέβαιον και φιλάνθρωπον καταφύγιον της αθλιότητος και της δυστυχίας των».

s. 6 fate matia_2

Solanum tuberosum, Tavola botanica Gaspard Bauhin (1591).

Στην Κύπρο όμως τι γίνεται; Πότε έφτασε η πατάτα στο νησί; Ασφαλείς πληροφορίες για την ώρα δεν έχουμε, ωστόσο θα πρέπει να υποθέσουμε ότι θα εισήχθη κάποια χρόνια αφότου η καλλιέργειά της διαδόθηκε στην Ελλάδα. Ο Έλληνας υποπρόξενος στην Κύπρο Δημήτριος Μαργαρίτης στο βιβλίο του «Περί Κύπρου» το 1845 αναφέρει: «Τα γεώμηλα επιδίδουσι θαυμασίως». Ο Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής στο έργο του «Τα Ελληνικά» μεταξύ των πολλών προϊόντων που αναφέρει ως εκείνα που δίνει η κύπρια γη επισημαίνει και τις πατάτες. Στο σύγγραμμά του «Τα Κυπριακά» το 1855 ο Αθανάσιος Σακελλάριος γράφει «Γεώμηλα: δ’ έτι εν Κύπρω καλλιεργούνται μικρά μεν αλλά καλής ποιότητος, ωσαύτως και κολοκάσια». Να σημειωθεί ότι σχετικές πραγματείες πάντοτε συναντάμε την πατάτα και το κολοκάσι με το ένα προϊόν να συμπληρώνει το άλλο.

Από τα παραπάνω αντιλαμβάνεται κανείς ότι η πατάτα, τα γεώμηλα, έφτασαν στην Κύπρο στα μέσα του 19ου αιώνα, χωρίς όμως να είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν αυτή βρήκε τη θέση που της αξίζει στο κυπριακό τραπέζι ή αν διαγκωνιζόταν με το κολοκάσι, το οποίο μάλλον την υποκαθιστούσε, ωστόσο η εποχικότητα του κολοκασιού μάλλον σταδιακά της έδωσε πόντους ώστε να κερδίσει την πρωτοκαθεδρία στα κυπριακά τραπεζώματα.

sel. 6 fate matia

Φωτ. Ντάινα Κάπρου (Dinah Kaprou)

«Επειδή τα γεώμηλα μας ερχονται ακόμα έξωθεν, και είναι επομένως ακριβά, ημπορεί τινας ωφελίμως να τα καλλιεργήση εις τους κήπους», Γρηγόριος Παλαιολόγος, Γεωργική και οικιακή οικονομία, Αθήνα, 1835.

Γεύσεις και Ταξίδια, Μάρτιος 2015, αρ. 12

Advertisements