Tag Archives: Λευκωσία

Το αγνό μεράκι που έγινε επάγγελμα

Οι Απόκριες στην Κύπρο είναι απόλυτα συνυφασμένες με τη Λεμεσό, γι’ αυτό και η ύπαρξη ενός αμιγώς καρναβαλίστικου σημείου αναφοράς στη… Λευκωσία είναι είδηση ή, για την ακρίβεια, μία ολόκληρη ιστορία μισού αιώνα. Συγκεκριμένα, στον Άγιο Δομέτιο, υπάρχει ένα κατάστημα, το Μασκέ Αμαλίας, που τα τελευταία 50 χρόνια δηλώνει παρών στο καρναβάλι και βεβαίως αυτή την περίοδο έχει την τιμητική του. Δημιουργός του η κυρία Αμαλία Δρουσιώτου. Με εφόδια το μεράκι και τον ενθουσιασμό για τις απόκριες η κ. Αμαλία έραβε κάθε χρόνο επτά καρναβαλίστικες στολές για τις τέσσερες κόρες της και τα τρία της αγόρια. Οι ιδέες δεν έλειπαν ποτέ, οπότε με τα χρόνια το άτυπο βεστιάριο της κ. Αμαλίας ολοένα και μεγάλωνε. Έτσι, το 1965 κάποιος συγγενής τη ρώτησε τι έχει σκοπό να κάνει με τόσες στολές που είχαν μαζευτεί στα ερμάρια, και της έβαλε την ιδέα να τις ενοικιάζει. Φυσικά η νεολαία της γειτονιάς πολλές φορές είχε δανειστεί δωρεάν στολές της κ. Αμαλίας. Η συγγενική προτροπή σύντομα πήρε σάρκα και οστά. Η κ. Δρουσιώτου ξεκίνησε δειλά-δειλά να ενοικιάζει τις στολές της, να σπέρνει και στην πιο αστική και σοβαρή Λευκωσία την ιδέα του καρναβαλιού, της πελλόμασκας και το «δαιμόνιο» της μεταμφίεσης. Ακολούθησαν πολλά ταξίδια στην Αθήνα, όπου η κ. Αμαλία με ζήλο αναζητούσε βιοτεχνίες που ικανοποιούσαν τα δικά της ποιοτικά στάνταρτ, ποτέ άλλωστε δεν υπέκυπτε σε χαμηλής ποιότητας στολές. Καταλάβαινε ότι οι στολές που ενοικιάζονται πρέπει να είναι ανθεκτικές, να μπορούν επαναχρησιμοποιηθούν και να βρίσκονται πάντοτε στην καλύτερη δυνατή κατάσταση.

Από το μακρινό πια 1965 που η κ. Αμαλία Δρουσιώτου αξιοποίησε τον ιδιόκτητό της χώρο μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1990 το κατάστημα διοικείτο αποκλειστικά από την ίδια, ώσπου ο ένας της γιος, ο Μάριος Δρουσιώτης, σιγά-σιγά άρχισε να παίρνει τα ηνία από τη μητέρα του, με την ίδια φυσικά να βρίσκεται όσο περισσότερες ώρες μπορούσε στο καταθετήριο της ψυχής της, το κατάστημα που με τόσο μεράκι είχε καταφέρει να κάνει σημείο αναφοράς της καρναβαλίστικης Κύπρου.

Ο σημερινός ιδιοκτήτης Μάριος Δρουσιώτης μάς είπε ότι από την εποχή που με τον Καρυδά, (μεταφορέα της εποχής), έστελναν στολές σε ολόκληρη την Κύπρο –με ειδικές βαλίτσες μεταφοράς και πληρώνοντας εισιτήριο θέσης επιβάτη–, μέχρι τις μέρες μας, έχοντας περάσει πια 50 χρόνια το κατάστημα Μασκέ Αμαλίας έχει εδραιωθεί. Ρωτώντας τον κ. Δρουσιώτη πώς αντεπεξέρχεται το κατάστημα τις περιόδους εκτός καρναβαλιού μας είπε ότι υπάρχει συνεργασία με σχολεία, που ενοικιάζουν στολές για τα θεατρικά τους έργα, τις ειδικές εκδηλώσεις τους (1η Απριλίου, 25η Μαρτίου κτλ.), αλλά και με κανάλια για σκοπούς τηλεοπτικών παραγωγών, και ερασιτεχνικά θέατρα και θιάσους για τις παραστάσεις τους.

b_15_amalia1

Το βραβείο που έγραψε ιστορία κέρδισε και μία θέση στα πρωτοσέλιδα της εποχής τον Φεβρουάριο του 1969 (εφ. Αγώνας 19 Φεβρουαρίου 1969).

Το Κυπριακό… αλλιώς
Ο σύζυγος της κ. Αμαλίας Παντελάκης Δρουσιώτης εργαζόταν στο περίφημο τότε ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας και οι καθημερινές παραστάσεις του ήταν γεμάτες εικόνες πολιτικών, επιφανών Κυπρίων, αλλά και εκδηλώσεις. Τον Φεβρουάριο του 1969 με τη λήξη της δεύτερης φάσης των διακοινοτικών, οι συνομιλητές Κληρίδης και Ντενκτάς σε κοινή δήλωσή τους διατύπωναν «συγκρατημένη αισιοδοξία», για μία ειρηνική συμβίωση Ε/κ και Τ/κ, τα πήγαινε έλα των δύο ηγετών στο Λήδρα Πάλας ήταν συνεχή και εντατικά, πράγμα που ο κ. Παντελάκης μετέφερε στο σπίτι του, εκφράζοντας ίσως και την αγωνία του για το μέλλον του νησιού. Η κ. Αμαλία, δημιουργική και ευφάνταστη, σκέφτηκε τα πράγματα αλλιώς, να ντύσει τα δύο της παιδιά, τα δύο αδέλφια Μάριο και Φίλιππο, Γλαύκο Κληρίδη και Ραούφ Ντενκτάς αντίστοιχα, έχοντας ίσως στο πίσω μέρος του μυαλού της ότι και οι δύο ηγέτες μοιράζονταν τον ίδιο τόπο, όπως τα δύο παιδιά το παιδικό τους δωμάτιο. Μπήκαν μπροστά, λοιπόν, βελόνες και σακοράφες, υφάσματα και κλωστές, περούκες και χαρτοφύλακες φερμένα από το εξωτερικό από την κ. Αμαλία, φαντασία και μεράκι, και τα δύο παιδιά παρουσιάστηκαν ως Κληρίδης και Ντενκτάς στις 13 Φεβρουαρίου του 1969 στο αποκριάτικο πάρτι του ΑΠΟΕΛ στο Λήδρα Πάλας. Μάλιστα, όπως μας αφηγήθηκε ο κ. Μάριος ο κάθε αδελφός κατέφθασε στο ξενοδοχείο ξεχωριστά με αυτοκίνητο που τους αποβίβασε στην κεντρική είσοδο του Λήδρα Πάλας, αναπαριστώντας κατά κάποιο τρόπο τις συνομιλίες της περιόδου. Η εμφάνιση αυτή, όπως είναι φυσικό, έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση σε όλους, δίνοντας στα δύο αδέλφια το πρώτο βραβείο σε σχετικό διαγωνισμό του χορού. Βέβαια, η μαεστρία της κ. Αμαλίας κατάφερε να πάρει και το δεύτερο βραβείο του διαγωνισμού, αφού οι αδελφές του βραβεύτηκαν ως Δαίδαλος και Ίκαρος.

hom_15-01

Οι νικητές της βραδιάς.

  Η Καθημερινή Κύπρου, 15 Φεβρουαρίου 2015

Advertisements

Μεταξύ τύρου… χαλλουμίου

Ποια είναι η αλήθεια για το χαλλούμι, πώς φτιάχνεται και με τι γάλα; Εμείς ας ασχοληθούμε με ένα κομμάτι από την ιστορία του κυπριακού τυριού και ας αφήσουμε τα άλλα στους ειδικούς.

halloumi

Πολλές φορές η συζήτηση αρχίζει και χαλαρώνει και σοβαρά ζητήματα διαλαμβάνονται ελαφρά τη καρδία, και όλα αυτά μεταξύ τυρού και αχλαδίου και ίσως ενός κάλυκα οίνου κουμανταρίας… Αυτή θα μπορούσε να είναι η εικόνα από ένα συμπόσιο σε κάποιο αρχοντικό σπίτι, κάπου στη Λευκωσία του 16ου αιώνα. Φυσικά, το κρασί το ονομάσαμε, το φρούτο το ξέρουμε, αλλά το τυρί; Ποιο τυρί θα είχαν στις πιατέλες τους;

Το χαλλούμι είναι το εξ ορισμού τυρί της Κύπρου, ταυτισμένο απόλυτα με το νησί και τους ανθρώπους του, αλλά μόνο αυτό έφτιαχναν οι κτηνοτρόφοι του νησιού; Όπως και να ’χει το χαλλούμι άρχισε να κυριαρχεί ως σήμα κατατεθέν από πολύ νωρίς. Ο Δ.Κ. Βυζάντιος στο έργο του «Βαβυλωνία» του 1836 μας δίνει τον εξής διάλογο μεταξύ του Κύπριου της ομήγυρης και του πανδοχέα:

ΚΥΠΡ. Φέρε κι εμένα απ’ εκείνο το πώς το λέσιν.

ΞΕΝ. Ίντα λέσιν θέτενε κι εσείς πάλι;

Κ. Το χαλλούμιν.

Ξ. Ίντ’ αν τούτο το χαλλούμιν πάλι; πρώτη βολά τ’ ακούγω, να χαρώ τον πάη μου.

Κ. Το χαλλούμιν είν’ τυρίν που τρώσιν το· πίσσαν ν’ άχης…· ένα κουφφίνιν είχασιν στο παζάριν, και πουλλάγασίν το.

Αλλά και ο Γεώργιος Βιζυηνός στο ποίημά του «Το πτωχόν της Κύπρου» το 1877 γράφει:

Θυμούμαι πρώτα, στο χωριό·/ Επείνασα λιγάκι;/ Χαλλούμι και ψωμάκι / κ’ ευθύς εγίνηκα θεριό.

Γενικές αναφορές για την παρασκευή τυριού έχουμε και από τον Άγιο Νεόφυτο τον Έγκλειστο που μας πληροφορεί ότι «εξ εγκάτων εριφίων αφορίζει πυτίαν και αμέλγειν και τυροπεύειν», δηλαδή, όπως γινόταν μέχρι πρόσφατα, η πυτιά, από το στομάχι νεαρών κατσικιών χρησιμοποιούταν για την παρασκευή τυριού.

Το χαλούμι, πιθανώς να παρασκευάζεται από πάρα πολύ παλιά, αλλά τις πρώτες ρητές αναφορές σε αυτό τις έχουμε μετά τον 16ο αιώνα, συγκεκριμένα το 1554, από τον Φλώριο Βουστρώνιο, ο οποίος μας λέει ότι «Li calumi per tutto Mazzo. El tracana per tutto Luio», δηλαδή ότι χαλλούμια παρασκευάζονται όλον τον Μάιο και ο τραχανάς τον Ιούλιο. Μάλιστα, και από νεότερες πληροφορίες γνωρίζουμε ότι τα καλύτερα χαλλούμια γίνονταν τους μήνες Απρίλιο και Μάιο, οπότε τα ζώα έτρωγαν καλύτερης ποιότητας χόρτα ή τα υπολείμματα του θερισμού.

Ο Εβραίος Ηλίας του Πέζαρο, ο οποίος έμεινε στην Αμμόχωστο το 1563 μας αναφέρει ότι το τοπικό τυρί είναι ανάμειξη αιγοπρόβειου και αγελαδινού γάλακτος, το οποίο ωστόσο δεν διατηρείται. Σημειώνει ότι οι Εβραίοι της πόλης προμηθεύονταν τα τυριά τους από άλλες βενετικές κτήσεις (Ζάκυνθο) ή την Τρίπολη, το οποίο ωστόσο, πληρώνουν ακριβά.

Ο περιηγητής Τζον Χέιμαν (1720) αναφέρει ότι παρασκευάζονται τυριά με κατσικίσιο γάλα που εμποτίζονται στο λάδι και τυγχάνουν μεγάλης ζήτησης σε όλη την Ανατολή. Ο Ρίτσαρντ Ποκόκ (1738) μας λέει ότι η κυπριακή γη μάλλον είναι καταλληλότερη για τη βόσκηση μικρότερων ζώων, παρά για βοοειδή, άλλωστε η ντόπια ποικιλία αγελάδας, η Bos indicus, χρησιμοποιούνταν μόνο για το όργωμα. Από το γάλα λοιπόν της κατσίκας παρασκευάζεται τυρί, πασίγνωστο και ονομαστό σε όλη την Ανατολή και ίσως το μόνο αξιόλογο σε όλη την περιοχή. Το μέγεθος του είναι μικρό και λεπτό και μοιάζει με παλαιού τύπου βαρίδια, και διατηρούνται στο λάδι, διότι διαφορετικά όσο είναι ακόμη φρέσκα μπορεί να δημιουργηθεί σκουλήκι, ενώ όταν ωριμάσουν μπορεί να ξεραθούν.

Ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός στο έργο του «Ιστορία Χρονολογική της Νήσου Κύπρου», του 1788 αναφέρει «χαλλούμια, ήτοι γλώσσαι από τυρί νοστιμότατα», που παρασκευάζονταν από αιγοπρόβειο γάλα, αναφέροντας φυσικά και μία σειρά από άλλα τυροκομικά προϊόντα, όπως μυζήθρες αλμυρές, τυροπούλες, ξινό τυρί κ.ά. τα οποία εξάγονται σε μεγάλες ποσότητες. Στα μοναστήρια επίσης έχουμε μεγάλες ποσότητες τυροκομικών προϊόντων, όπως φαίνεται από τις καταγραφές στον Κτηματικό Κώδικα της Αρχιεπισκοπής Κύπρου, μιας και κατέχουν μεγάλα κοπάδια αιγοπροβάτων, βρίσκουμε λοιπόν χαλλούμια και τυροτρίφτες για την μετατροπή της ξηρής αναρής σε τρίμμα (Καταγραφές επί Αρχιεπισκόπου Χρυσάνθου (1767-1810).

halloumijpg

Πόθεν, πώς και ποιοι;

Η ονομασία θεωρείται ότι προέρχεται από το αραβικό khallum ή helime (τυρί). Στη Δαμασκό οι νομάδες της συροαραβικής ερήμου έδιναν στα τυριά αυτά το σχήμα μαστού και τζίπιν χελίμε ονομαζόταν ο μαστοειδής, νωπός, μαλακός τυρός. Η λέξη θεωρείται επίσης και δάνειο της κοπτικής, του ialom, στα αρχαία αιγυπτιακά, απ’ όπου πέρασε στην Κύπρο. Υπάρχει, επίσης, και η άποψη ότι προέρχεται από την αρχαία ελληνική άλμη.

formaggio_medioevo

Παρασκευή τυριού σε σχέδιο του 14ου αιώνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο άτυπος συνεταιρισμός των γυναικών στα χωριά, με προεξάρχουσα τη «γαλαταρκά», τη γυναίκα δηλαδή με τις περισσότερες αίγες και που άρχιζε πρώτη το πήξιμο του γάλακτος. Αυτή η σύμπραξη γυναικών αποσκοπούσε στην καλύτερη αξιοποίηση του γάλακτος, την ταχύτερη παρασκευή χαλλουμιού προς όφελος όλων των οικογενειών και τη διατήρηση της κοινωνικής και οικογενειακής συνοχής σε κάθε χωριό.

 

 Απόστολος Κουρουπάκης, Καυτές Πιπεριές, τχ. 6

Διάβασε και:

Οίνος κυπριακός ή κουμανταρία

Τα λίγα λόγια ζάχαρη…

Αλάτι, λευκό σαν αλάβαστρο

Περί χαρουπιού ολίγα

 

Ζωγραφίζοντας το Θείο

Από τη Μεταβυζαντινή τέχνη στην ακαδημαϊκή ζωγραφική

και οι ενωτικοί πόθοι Κύπρου  και Ελλάδος

Ζωγραφική είναι συνήθως η απεικόνιση του ανθρώπου και των καταστάσεών του. Ο κάθε καλλιτέχνης προσδίδει στην ανθρώπινη διάσταση το μέτρο και τις γραμμές που τον εκφράζουν, ενώ άλλοτε η ζωγραφική αποτυπώνει με τρόπο διαφορετικό συναισθήματα και πράξεις ανθρώπινες. Η έκθεση που διοργάνωσαν από κοινού η Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών και η Κυπριακή Επιτροπή Βυζαντινών Σπουδών σε συνεργασία με την Πρεσβεία της Ελλάδας στην Κύπρο, και με την πολύτιμη αρωγή του Συνδέσμου Υποτρόφων Ιδρύματος Α.Γ. Λεβέντη παρουσιάζει μία άλλη διάσταση, αυτή του θείου. Η Έκθεση δεν είναι αγιογραφική ή καλύτερα δεν είναι αποκλειστικά αγιογραφική, αλλά αναδεικνύει τη σχέση του ανθρώπου με το θείο ή το πώς ο άνθρωπος προσεγγίζει το θείο και το καταβιβάζει στο ανθρώπινο επίπεδο, φέρνοντάς το πλησίον του, σε μία σχεδόν μέθεξη του ανθρώπου με το θείο και τη σχετική κατανόηση των ουράνιων αινιγμάτων. Πώς μία «ξένη» τεχνοτροπία γίνεται ο φορέας έκφρασης συναισθημάτων προαιώνιων και επίρρωσης δεσμών χρονικά δυσθεώρητων.

Οι επιμελητές της έκθεσης δρ Ιωάννης Ηλιάδης, διευθυντής του Βυζαντινού Μουσείου του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ και δρ Χαράλαμπος Χοτζάκογλου, πρόεδρος της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών μας είπαν ότι αυτό που τους ώθησε να διοργανώσουν μία έκθεση με αυτή τη θεματολογία ήταν ότι η εκκλησιαστική καλλιτεχνική παραγωγή με τα έντονα δυτικά στοιχεία, που συμπίπτει με την περίοδο της Αγγλοκρατίας στην Κύπρο (1878-1960) και τη Βαυαροκρατία στην Ελλάδα θεωρείται γενικά από τους ειδικούς της τέχνης ως τέχνη παρακμής και αποστασιοποίησης από την παραδοσιακή μεταβυζαντινή ζωγραφική. Το όλο εγχείρημα ήταν μια πρόκληση για τη γνωριμία με τους κοσμικούς και ιερωμένους ζωγράφους της, αλλά και του κλίματος μέσα στο οποίο έδρασαν». Οι επιμελητές μέσα από την έρευνα προσπάθησαν να συμβάλουν στην κατανόηση της στροφής των καλλιτεχνών προς ένα ιδεαλιστικό καλλιτεχνικό ρεύμα, προερχόμενο από την Ευρώπη.

kissonergis, byzantino Mouseio Idrymatos Makariou

Ιωάννης Κισσονέργης, Η κλήση των Αποστόλων, Βυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Μακαρίου Γ΄.

Καλλιτεχνικοί παράλληλοι δρόμοι

Μία άλλη διάσταση που έχει η έκθεση είναι να διαγράψει τις σχέσεις του νεοσύστατου νεοελληνικού κράτους (1830) με την υπόδουλη Κύπρο στον τομέα της ζωγραφικής. Η δυτικότροπη ζωγραφική στο «Βασίλειον της Ελλάδος» υιοθετείται και διαδίδεται στο Άγιο Όρος και σύντομα περνάει και στην Κύπρο. Ο κ. Ηλιάδης μας είπε ότι σε περιοχές που τελούσαν υπό ξένη διοίκηση οι επιδράσεις στη θρησκευτική ζωγραφική ήταν κάτι το σύνηθες. Στην Κύπρο δυτικές τάσεις υπήρξαν από την εποχή των Λουζινιανών, ενώ και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και πάλι από τη Δύση μέσω φλαμανδικών χαρακτικών. Αυτό που παρατηρείται τον 19ο-20ό αιώνα δεν είναι ένας συγκρητισμός στην τέχνη ή κάποιου είδους επίδραση, αλλά μία εκτεταμένη και συχνά πλήρης αντιγραφή χάρτινων εικόνων και σχεδίων, που κυκλοφορούσαν από τη Ρωσία και τη Γερμανία και αργότερα από τις εκδόσεις Απέργη στην Αθήνα με ελάχιστες προσαρμογές των αγιογράφων». Στην Κύπρο, όπως μας είπε ο κ. Ηλιάδης, η τάση διατηρείται αυτούσια, αυτό όμως που τις κάνει να διαφοροποιούνται είναι το ταλέντο του κάθε αγιογράφου. «Είναι χαρακτηριστικό, πως από τα δεκάδες θέματα και μορφές αγίων που εικονογραφούνται στην Κύπρο, μόνον οι Αποστολοβαρναβίτες δημιουργούν ή μάλλον εξελίσσουν ένα νέο εικονογραφικό θέμα, αυτό του Αποστόλου Βαρνάβα και των αυτοκρατορικών προνομίων της Κυπριακής Εκκλησίας».

Ergastirio Monis Ap. Varnava, IC XC enthronos, 1956, naos Agiou Antwniou Lefkwsia

Εργαστήριο Μονής Αποστόλου Βαρνάβα, Ιησούς Χριστός ένθρονος, ναός αγίου Αντωνίου Λευκωσία.

Ο δρ Χαράλαμπος Χοτζάκογλου μας είπε μέσα από την Έκθεση αυτή ανιχνεύονται οι αλυτρωτικοί ενωτικοί πόθοι Κύπρου και Ελλάδος κατά τον 19ο και 20ό αιώνα και μελετάται η ανεπιτυχής προσπάθεια διάσπασης των στενών δεσμών Ελλήνων και Ορθοδοξίας, που επεχείρησαν οι Βαυαροί στην Ελλάδα και οι Βρετανοί αργότερα στην Κύπρο. Όπως μας είπε «ακούγεται κάπως οξύμωρο και αλλόκοτο μια δυτικότροπη και ξένη ως προς τον Ελληνισμό τέχνη να αντικατοπτρίζει τον πόθο των υπόδουλων Ελλήνων για ένωση με το νεοσύστατο ελληνικό κράτος».

Vasilis Michailidis, Madonna col Bambino e san Giovannino - mitropolitikos naos Larnakas

Βασίλης Μιχαηλίδης, Αγία ΟΙκογένεια και άγιος Ιωάννης, Μητροπολιτικός νάος Λάρνακας.

Μέσα από τα εκθέματα αντικατοπτρίζεται λοιπόν ο πόθος των Ελλήνων της Κύπρου για σύνδεση με τον εθνικό κορμό. Αυτή η τάση έχει αρχή, έχει τέλος, ρωτήσαμε τους δύο επιμελητές;μας απάντησαν ότι η υιοθέτηση της δυτικότροπης ζωγραφικής στην Κύπρο δεν αποτέλεσε την αρχή της τάσης αυτής και η διάδοση αργότερα της νεοβυζαντινής αγιογραφίας στο νησί δεν αποτελεί το τέλος. Η τέχνη της Κύπρου και το πνευματικό της στίγμα συνδιαμορφώνεται και καθορίζεται από τις τάσεις, που επικρατούν στην πρωτεύουσα του Ελληνισμού, όπως συνέβαινε εδώ και χιλιάδες χρόνια, χωρίς να αμφισβητούμε τις επιμέρους ιδιομορφίες και ιδιαιτερότητες.

Η «νέα» εκκλησιαστική ζωγραφική

Το πέρασμα από τη μεταβυζαντινή ζωγραφική σε μία πιο ακαδημαϊκή ευρωπαϊκή ζωγραφική γίνεται όταν ο Όθωνας προβάλλει την ανάγκη «βελτίωσής» της, έτσι Ξένοι ζωγράφοι, όπως ο Θείρσιοςκαι ο Ζάιτς (μέσα 19ου αιώνα) εφαρμόζουν συνειδητά μια «εκδυτικοποιημένη» εκκλησιαστική ζωγραφική, τη νεοαναγεννησιακή ζωγραφική. Παράλληλα, ο εκδυτικισμός, που ξεκίνησε ο Μέγας Πέτρος στη Ρωσία οδήγησε επίσης στη στροφή της ρωσικής τέχνης στη δυτική ζωγραφική και από εκεί μέσω των ρωσικών μοναστηριών του Αγίου Όρους να διαδοθεί στα ελληνικά αγιογραφικά εργαστήρια του Άθωνος, όπου επίσης τη διδάσκονταν Κύπριοι μοναχοί. Η νεοαναγεννησιακή εκκλησιαστική ζωγραφική υιοθετείται πιστά από τους Κύπριους αγιογράφους και συχνά μετακαλούνται ελλαδίτες ζωγράφοι για να διδάξουν τη ζωγραφική τέχνη, όπως λ.χ. ο Θεόδωρος Δάλτας, ενώ ζωγράφοι, όπως ο Όθων Γιαβόπουλος, ο Μπιλλήρης κ.ά ζωγραφίζουν εικόνες και τοιχογραφίες σε διάφορους ναούς του νησιού».

EIK.1.  Kounelakis, o Ovolos tis Hiras, naos Trypiwti Lefkwsia

Νικόλαος Κουνελάκης, Ο οβολός της χήρας, ναός Τρυπιώτη, Λευκωσία.

 

Στην έκθεση παρουσιάζονται περίπου 100 εκθέματα, τα οποία διέθεσαν διάφοροι εκκλησιαστικοί και κρατικοί φορείς, μουσεία, καθώς και ιδιώτες. Μεταξύ των εκθεμάτων περιλαμβάνονται σπάνια έργα εκκλησιαστικής τέχνης από τη Ρωσία, εικόνες από τα ζωγραφικά εργαστήρια των Μονών Σταυροβουνίου, του τουρκοκρατούμενου Αποστόλου Βαρνάβα, του Αγ. Γεωργίου Αλαμάνου, της Τροοδιτίσσης και του Μαχαιρά, καθώς και έργα κοσμικών ζωγράφων όπως των Παύλου Παυλίδη, Βασίλη Μιχαηλίδη, Αδαμάντιου Διαμαντή, Όθωνος Γιαβόπουλου, Ιωάννη, Ανδρέα Χρυσοχού, Πανάρετου Κουσουλίδη, Νικόλαου Κουνελάκη, Μιχαήλ Χριστοδουλίδη, Ιωάννη Κισσονέργη, Σολωμού Φραγκουλίδη, Νίκου Νικολαΐδη, Γαβριήλ Θεοχαρίδη. Από καλλιτεχνικής πλευράς στην Έκθεση ξεχωρίζει η θύρα-παραπέτασμα του Ιερού Βήματος με τον Χριστό ως Μέγα Αρχιερέα, πίνακα σε δέρμα του Πανάρετου Κουσουλίδη και από την κοσμική θρησκευτική ζωγραφική ξεχωρίζει ο πίνακας του Νικόλαου Κουνελάκη με τον Οβολό της χήρας, ο οποίος στάλθηκε το 1889 από τη Φλωρεντία στο ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Τρυπιώτη από την πεθερά του καλλιτέχνη, την Κύπρια Ευθυμία Καμπάνη. Για πρώτη φορά εκτίθενται δύο Παναγίες βρεφοκρατούσες που ακολουθούν πρότυπο του Ραφαήλ, έργα του μεγάλου μας ποιητή Βασίλη Μιχαηλίδη, καθώς επίσης ένα από τα ελάχιστα σπαράγματα από τις χαμένες τοιχογραφίες του Όθωνος Γιαβόπουλου στην Αγία Νάπα Λεμεσού, που αφαιρέθηκαν τα τελευταία χρόνια από το ναό για να αντικατασταθούν με νεοβυζαντινές τοιχογραφίες.

EIK.18 Diamantis, PENTIKOSTI, Kratiki Piankothiki

Αδαμάντιος Διαμαντής, Η Πεντηκοστή, Κρατική Πινακοθήκη.

Αξίζει να αναφερθεί ότι δείγματα δουλειάς Κυπρίων κοσμικών καλλιτεχνών εντοπίζονται στο Σινά από τον ζωγράφο-λογοτέχνη Νίκο Νικολαΐδη και στο Durban της Νοτίου Αφρικής από τον Ιωάννη Κισσονέργη, όταν μετανάστευσε τη δεκαετία του 1950 με την οικογένειά του. Ο πίνακας, άλλωστε, του Κισσονέργη με τον Αρχάγγελο Μιχαήλ είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα πίνακα-εικόνας της τεχνοτροπίας αυτής, από έναν κοσμικό ζωγράφο, ο οποίος έγινε αποδεκτός από το κοινό. Στον πίνακα υπάρχουν έως σήμερα σημάδια από τα κοκκινάδια, από τις γυναίκες που τον προσκυνούσαν με ευλάβεια.

Η Έκθεση συνοδεύεται από πολυτελή κατάλογο «Ζωγραφίζοντας το Θείον. Τάσεις και επιδράσεις στην εκκλησιαστική ζωγραφική της Κύπρου κατά τον 19ο και 20ό αιώνα και ο ρόλος του νεοελληνικού κράτους». Στον κατάλογο περιλαμβάνονται 215 έγχρωμες φωτογραφίες, προλογικά κείμενα και οκτώ επιμέρους μελέτες με επιστημονική τεκμηρίωση και βιβλιογραφικό υπομνηματισμό, όπου μελετώνται η μνημειακή ζωγραφική κατά την όψιμη Τουρκοκρατία, η εκκλησιαστική ζωγραφική του 19ου αιώνα και οι προσπάθειες ανανέωσής της, το πολιτισμικό και καλλιτεχνικό πλαίσιο, οι σχέσεις και οι αλληλεπιδράσεις στην εκκλησιαστική ζωγραφική Κύπρου και Ελλάδος, τα πρότυπα των ζωγράφων μέσα από σχέδια, ανθίβολα και χάρτινες εικόνες, στα μοναστικά, αγιογραφικά εργαστήρια των ιερών μονών Σταυροβουνίου, Τροοδιτίσσης και Αποστόλου Βαρνάβα, Αγίου Γεωργίου στην Αγία Φύλα και στον Άγιο Γεώργιο Αλαμάνο, η ζωγραφική των κοσμικών ζωγράφων της Κύπρου κ.ά. Συνεργάτες του τόμου είναι πολλοί και καταξιωμένοι επιστήμονες (Δημήτριος Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Νικόλαος Γραίκος, Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου). Πρόκειται για τον πρώτο σχετικό κατάλογο έκθεσης εικόνων και πινάκων ζωγράφων της Κύπρου και του ελλαδικού κορμού όπου καταγράφεται ανάγλυφα ένα σχεδόν άγνωστο κεφάλαιο της ιστορίας της τέχνης, αυτό της εξάπλωσης της δυτικότροπης ζωγραφικής στη Μεγαλόνησο και μεταγενέστερα η τάση αναβίωσης της βυζαντινής τέχνης στο νησί με σπάνιες φωτογραφίες, έγγραφα, ανθίβολα, αρχειακές μαρτυρίες και άγνωστο υλικό από μοναστήρια της Κύπρου.

INFO:

Η έκθεση, την οποία επιμελήθηκαν οι βυζαντινολόγοι δρ Ιωάννης Ηλιάδης και δρ Χαράλαμπος Χοτζάκογλου, θα παραμείνει ανοικτή για το κοινό έως τις 25 Οκτωβρίου στο Μέγαρο της Παλαιάς Αρχιεπισκοπής, (έναντι Παγκυπρίου Γυμνασίου). Η Έκθεση συνοδεύεται από πολυτελή εικονογραφημένο κατάλογο 300 σελίδων, που επιμελήθηκε ο δρ Χαρ. Χοτζάκογλου και διατίθεται στην Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών και στα βιβλιοπωλεία. Πληροφορίες στο τηλ. 22432578, cypriotstudies@gmail.com.

Απόστολος Κουρουπάκης, εφ. Η Καθημερινή Κύπρου, 13 Ιουλίου 2014

 βλ. και ΠΙΣΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΑΝΕΚΤΙΜΗΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΘΗΣΑΥΡΟΙ

WALLS_Separate Worlds. Θέατρο εν δράσει

Η θεατρική δράση είναι σύνθεση, αγκάλιασμα όλων των τεχνών και απελευθέρωση του εσωτερικού κόσμου των ηθοποιών. Ο Γκαίτε έλεγε: «Όταν οι τέχνες έχουν γιορτή, τότε γίνεται θέατρο». Κάπως έτσι και οι άνθρωποι που έλαβαν μέρος στη Διεθνή Θεατρική Συνάντηση στη Λευκωσία ένιωσαν ότι παίρνουν μέρος σε μία γιορτή, που στόχο έχει να φέρει πιο κοντά τις δύο κοινότητες του νησιού, με δράσεις και πράξεις θεατρικές, ενώνοντας φωνές και λαούς.DSC08469

Το πρόγραμμα WALLS_Separate Worlds είχε κεντρικό άξονά του τη λέξη τείχος, μία λέξη που δυστυχώς ακόμα «στιγματίζει» την πόλη της Λευκωσίας, αλλά και ολόκληρη την Κύπρο, χωρίζοντας δύο λαούς και δυσκολεύοντας τη γεφύρωση των διεστώτων. Ακριβώς αυτόν τον σκοπό είχε η διεθνής αυτή θεατρική συνάντηση, την ενδυνάμωση των διαδικασιών ενοποίησης, τη δημιουργία των συνθηκών, μέσω της θεατρικής πράξης, για την εναργότερη δραστηριοποίηση των ανθρώπων στην υπόθεση που ονομάζεται επανένωση και γκρέμισμα των τειχών.

Σε αρκετές περιπτώσεις τα τείχη δεν είναι ορατά, ίσως τότε να είναι και πιο ισχυρά, διότι τρέφονται από το υπερβολικό μας εγώ, χωρίς να ακούν τη φωνή του άλλου, ούτε καν του άλλου μας εγώ, του λακανιανού μας εγώ, που ίσως μπορεί και να μας μάθει πώς επιχωματώνεται η τάφρος που προστατεύει το τείχος μας, και ξεπερνώντας ακόμα.

Η Διεθνής Θεατρική Συνάντηση που έλαβε πριν από μερικές ημέρες χώρα στη Λευκωσία, εντασσόταν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος WALLS_Separate Worlds προωθείται από το Eufonia-Astràgali Teatro της Ιταλίας και συμμετέχει και το Κυπριακό Κέντρο Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου.

DSC08475

Στις 13 Ιουνίου, παρουσιάστηκε η παράσταση «ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ». Πρόκειται για μία πολυπολιτισμική παράσταση, με θέμα τις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου. Πώς ο άνθρωπος μεταμορφώνεται, αλλάζει, αλλά και πόσο ίδια μένει η ανθρώπινη υπόσταση, τα πάθη και οι αγωνίες, οι χαρές και οι λύπες.

Μεταξύ των άλλων δραστηριοτήτων, την Πέμπτη 5 Ιουνίου παρουσιάστηκε θεατρικό αναλόγιο με πρωτότυπα μονόπρακτα θεατρικά έργα Ε/κ και Τ/κ συγγραφέων, τα οποία πραγματεύονται το δράμα της διαίρεσης του νησιού. Τα έργα που επελέγησαν από τη Διεθνή Επιτροπή Επιλογής του WALLS_SeparateWorlds είναι: Αντώνη Γεωργίου, «Στο Φυλάκιο», Κωνσταντίας Σωτηρίου, «Ο ‘‘αγνοούμενος’’ της κηδείας», Γιάννας Ροϊλού, «Αντιγόνη/Κουρέλια Εικόνες», AhmetSami Özbudak, «PollenSong», AyseBayramoglu, «TransitPassing», AliyeUmmanel, «TheStain».

DSC08479

Οι συνομιλίες  μεταξύ των λαών των δύο κοινοτήτων έπρεπε να είχε αρχίσει από πολύ νωρίς, ώστε να μην είχαν «καρπίσει» πικρολέμονα, αλλά ανθοί μοσχοβολιστοί. Η θεατρική πράξη είναι μία από τις γέφυρες που οι κοινωνίες μπορούν να κτίσουν ώστε το χάσμα μεταξύ του να ελαχιστοποιηθεί. Οπωσδήποτε το παρελθόν δεν μπορεί να ξεχαστεί, μπορεί ωστόσο να αποτελέσει οδηγό για το μέλλον.

L’azione teatrale è la composizione che abbraccia tutte le arti e a volte ci presente il mondo intrinseco degli attori. Goethe ha detto: «Quando le arti festeggiano, allora c’ è teatro». Con la prassi drammatica delle persone che hanno preso parte al incontro teatrale a Nicosia si è proposto con un modo artistico l’avvicinamento delle due comunità dell’isola.
Il programma WALLS_Separate Worlds con la parola chiave ‘‘muro’’ stigmatizza ancora la città di Nicosia e tutta Cipro, che separa due popoli e che rende difficile colmare le differenze. Proprio a tal fine è stato questo incontro internazionale di teatro, il rafforzamento dei processi di integrazione, creando le condizioni, attraverso gli atti teatrali sul coinvolgimento delle persone per la riunificazione e l’abbattimento delle mura. In diversi casi le ‘‘mura’’ non sono visibili, e forse si rafforzano a causa dell’eccessiva alimentazione del nostro ego, senza ascoltare la voce dell’altro, ma neanche l’altro nostro ego, l’ego lacaniano. L’incontro internazionale teatrale tenutasi a Nicosia pocchi giorni fa, con iniziativa del Eufonia-Astragali Teatro Italia, ha appunto mirato alla metamorfosi del ego, della persona, volendo riunificare sentimenti, lingue, esperienze comuni dei popoli.

«Between Earth and Sky». Ένας φίλος φωτογραφίζει.

Εικόνα Φωτογραφία Πέτρος Νικολαΐδης

Όταν το όνειρό σου συναντά την πραγματικότητα, όταν οι εσωτερικές σου ανησυχίες δεν συνάδουν με τα εξωτερικά, αντιφατικά, ίσως, χαρακτηριστικά της φυσικής παρουσίας, μολαταύτα καταφέρνεις να «συλλαμβάνεις» με τρόπο μοναδικό στοιχεία ή στοιχειά της φύσης και να την αναδεικνύεις με φως και χρώμα, τότε δεν έχεις τίποτα άλλο, παρά την απόλυτη ηρεμία και ικανοποίηση ότι εν τέλει έκανες αυτό που έπρεπε να είχες κάνει εδώ και πολύ καιρό. Ωστόσο, κάθε πράγμα μέσα μας πρέπει να ωριμάσει και να γίνει μάλλον βίωμα, από ιδέα να μεταμορφωθεί σε πράξη. Κάπως έτσι, μεταξύ αστείου και απλής καταφυγής, η ενασχόληση του Πέτρου με τη φωτογραφία έγινε κάτι παραπάνω από χόμπι, κάτι παραπάνω από διαφυγή. Εκείνα τα εξειδικευμένα περιοδικά και οι πολύωρες αναζητήσεις του καλύτερου εξοπλισμού, εκείνη η πλήρης αφοσίωση που προσιδιάζει στο είναι του Πέτρου είναι αυτά που εγγυώνται το άρτιο αποτέλεσμα της πρώτης του ατομικής έκθεσης, που θα εγκαινιαστεί την Πέμπτη 8 Μαΐου στις 20:00 στον Πολυχώρο Ερμού 300 στη Λευκωσία.


info: Ώρες λειτουργίας Πέμπτη 20:00 – 24:00, Παρασκευή 17:00 – 24:00, Σάββατο – Κυριακή 10:00 – 24:00, Πολυχώρος Ερμού 300, Ερμού 300, Παλιά Λευκωσία.


Εικόνα

Ο Άγιος Σωζόμενος και η σιωπή του κάμπου

Image

Ένα μάλλον κρύο κυπριακό απομεσήμερο, από αυτά που σε έλκουν, θα έλεγε κάποιος, σε τόπους φορτισμένους από την ιστορια και από του ανθρώπου την ανοησία, οδήγησαν τα βήματά μου έως τον σιωπηρό Άγιο Σωζόμενο.

Image

Μπαίνοντας στο χωριό, το μόνο που άκουγες ήταν τα τιτιβίσματα των πουλιών, που ομαδικά και άνευ φόβου, πετούσαν, σαν να περιφρονούσαν τις κάνες των κυνηγών. Ο δε αέρας προσέδιδε στο σκηνικό μία άλλη διάσταση. Γύρω σου τα σωριασμένα πλινθόκτιστα σπίτια, ο άνθρωπος πανταχού παρών, αοράτως. Οι δύο ναοί, του Αγίου Μάμα με τις γοτθικές τοξοστοιχίες, και ο ναός του Αγίου Σωζόμενου, κτίσμα νεότερο, άραγε του 15ου ή του 16ου αιώνα, σε ένα χωριό κατά πλειοψηφία τουρκοκυπριακό, και κάπου παρακεί η βρύση του χωριού, 1915 και 1947, λέει, και σήμερα άνυδρη και στεγνή, ενώ κάποτε το νερό, από το οποίο το άπαν άρχεται και εκεί πάλι καταλήγει, κατά τον Μιλήσιο, στάθηκε η αφορμή να ξεραθεί από φωνές και βοσκήματα το χωριό, από ψαλμωδίες και τεμενάδες, και εκεί ψηλά, ένα κτήριο, στέκει, εποπτεύει τον βουβό κάμπο, άραγε το σχολείο του χωριού, ποιος να ξέρει;

Image

Περιδιαβαίνοντας τις βουβές στράτες του χωριού, ψάχνεις να βρεις ένα σημάδι για να ζωντανέψεις το παρελθόν, αλλά φευ, τίποτα δεν μιλάει. Κι όμως, αν κανείς προσπαθήσει θ’ ακούσει φωνές, θα δει ανθρώπους να κουβαλάνε νερό, και γυναίκες να ανάβουν τα καντήλια στις εκκλησίες του χωριού. Ασκητές να ανηφορίζουν στον τάφο του Αγίου, αν και πια δεν θ’ ακούς τον αέρα, δεν θα ακούς τους τσάχαλους των πουλιών στα χαμόδεντρα, τον ήχο από τις φοινικιές.

Ο Άγιος Σωζόμενος και οι κάτοικοί του, δεν είναι πια εδώ, το μακρυνό 1963, ο κρύος Δεκέμβρης του έτους εκείνου, άφησε άπνους του τοίχους των σπιτιών, με μια καντηλήθρα αναμμένη μοναχά…Image