Tag Archives: Κυπρος

Η παλιά Λευκωσία μιλάει…

DSC00044

Κάτι θα ήξερε κι ο Αριστοτέλης…

 

DSC00040

Κυριακάτικος μεσημεριανός περίπατος, κόσμος πηγαινοέρχεται και εσύ ως περιπατητής, κάτι σαν Λούκι Λουκ, στην ήμερη Λευκωσία υπό ηλίου ουχί της ερήμου, αλλά αυτόν της πόλεως, έχων και δόντια βέβαια, ακούς να σου μιλάει η πόλη, με βαριά τη σκιά των οδοφραγμάτων, που στέκουν τοπόσημα μιας τραγωδίας. Και ξάφνου βρίσκεσαι να συνομιλείς με τα ντουβάρια και τους τοίχους, που εκτός από αφτιά, φαίνεται έχουν και γλώσσα, φερέφωνα βέβαια των ανθρώπων, οι οποίοι αφήνουν τα ίχνη τους και αφήνουν τους σοβάδες να μιλούν αντ΄ αυτών.

DSC09999

Επιτοίχιοι διαξιφισμοί…

DSC00018

Σπάμε τα κατεστημένα…

DSC00021

Ρώτα και θα μάθεις…

DSC00023

Από την πόρτα σου περνώ και όλο σε ρωτώ!

DSC00037

Εφοβήθηκά τους!

DSC00038

Δήλωση σοκ!

DSC00039

Επειδή μπορούμε…

DSC00041

Ο τοίχος είχε τη δική του αλήθεια!

DSC00042

Άμποτε και το καταλαβαίναμε…

DSC00043

Έτσι…!

 

Advertisements

Σεσημασμένα δαιμόνια του Μιχάλη Τσικαλά

Μιχάλης Τσικαλάς

Σεσημασμένα Δαιμόνια, Διηγήματα

Εκδόσεις Αιγαίον, Λευκωσία 2014

%cf%83%ce%b5%cf%83%ce%b7%ce%bc%ce%b1%cf%83%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%b1-%ce%b4%ce%b1%ce%b9%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%b1

Σεσημασμένα Δαιμόνια. Πίνακας εξωφύλλου Ελένη Νικοδήμου.

Ήταν Μάρτιος, νομίζω, όταν λόγω δουλειάς «αναγκάστηκα» να διαβάσω ένα κείμενο και ήμουν και σίγουρος ότι θα ήταν πάλι καμία «τσόφτα». Τελικά όμως μου άρεσε, αμέσως σκέφτηκα ότι από κάπου το έχουν αντιγράψει. Ρώτησα δεξιά-αριστερά (βασικά μία συνάδελφο) και έμαθα ότι όχι, γράφει συχνά τέτοια κείμενα, σκέφτηκα αμέσως «το ’χει το σκουλήκι, το ’χει».

Πέρασαν χρόνια και καιροί και πολλές σελίδες από εκείνο το μαρτιάτικο απόγευμα, και μετά από πολλές συζητήσεις, αποφάσεις, εκνευρισμούς και αγωνίες φτάσαμε να έχουμε στα χέρια μας πια το βιβλίο του Μιχάλη Τσικαλά, τα «Σεσημασμένα δαιμόνια».

Το δαιμόνιο του Μιχάλη ήταν γνωστό σε όσους τον γνώριζαν, και δεν είναι άλλο από το γράψιμο. Αποτυπώνοντας αρχικά τις εικόνες στο μυαλό του, έπειτα αρχίζουν οι λέξεις να πολυβολούν το χαρτί, αφήνοντας τα ίχνη τους σε pixel ή μελάνι. Το πρώτο πνευματικό παιδί του Μιχάλη είναι πια σεσημασμένο, τα δαιμόνιά του, νομίζω, πια αποδιώχτηκαν μακριά, αλλά πριν φύγουν άφησαν το στίγμα τους σε ένα βιβλίο, που τον έβαλε πια στο κολοσσαίο της συγγραφής, που είναι λέοντες και γατάκια γεμάτο.

Τα «Σεσημασμένα δαιμόνια» αποτελούνται από πέντε διηγήματα, που το καθένα έχει τη δική του δυναμική, που όμως σε ένα αόρατο πλαίσιο μπορούν να σχηματίσουν ένα ψηφιδωτό, που εν τέλει θα δώσει την τελική εικόνα.

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται τα διηγήματα «Το Φραγκάκι», «Και τότε βρέχει», «Το αβγό», «Ο κλήδονας» και «Τα σεσημασμένα δαιμόνια», με κοινό χαρακτηριστικό τα κρυμμένα δαιμόνια των χαρακτήρων των διηγημάτων, του Ιωσήφ και της Φωτούλας, του Σαρανταβγάκου, της Αθηνάς, της Δοξανιάς και του Λάμπη. Όλοι τους άνθρωποι τυραννισμένοι, που όμως κι εκείνοι τυραννούν, η γειτονιά κι ο κόσμος παρατηρεί και κρίνει, και η τραγικότητα των στιγμών κάνουν τους χαρακτήρες του βιβλίου πιο κοντινούς και οικείους, είτε μπούμε στη θέση του παρατηρούντος είτε σε αυτή του παρατηρούμενου.

Οι ιστορίες του βιβλίου είναι σεσημασμένες, με την έννοια ότι κάπως αντανακλούν την πραγματικότητα που λίγο ή πολύ όλοι μας έχουμε βιώσει, ή που έχουμε ακούσει σε απογευματινές συζητήσεις ή σε πρωινούς καφέδες, από τη θεία ή τη μαμά μας που πάντα κεντρίζουν το ενδιαφέρον μας.

Κλείνοντας θεωρώ την πρώτη προσπάθεια του Μιχάλη Τσικαλά αξιολογότατη και οι λόγοι πολλοί. Σε έναν τόπο που όλοι γράφουμε, άλλοι κατ’ επάγγελμα, άλλοι χάριν γούστου, άλλοι διά την περιπόθητον αυτοπροβολήν, άλλοι διότι έτσι θέλουν -και καλά κάνουν- ο Μιχάλης γράφει γιατί του το επιβάλλει η καρδιά του, διότι κάπως έτσι διυλίζει τις λέξεις και τις μεταφέρει σε άλλες δεξαμενές πιο καθάριες από τις άλλες, ώστε να μην επιτρέπει ιζήματα, κατακάθια και λασπουριά και άλλα κακά δαιμόνια.

Βλ. και Τα κοινά μας δαιμόνια

Περί χαρουπιού ολίγα

Φυσικά και είναι χρυσός μιας και ο καρπός του αξίζει πολλά καράτια.

Ένα από τα πιο ονομαστά γεωργικά προϊόντα της Κύπρου είναι το χαρούπι. Ένας καρπός με τόσα υποπαράγωγα που δικαίως ονομάστηκε μαύρος χρυσός, μιας και τα έσοδα από την εμπορία τόσο του καρπού όσο και των παραγώγων του ήταν ουδόλως ευκαταφρόνητα. Σε παλαιότερό μας σημείωμα (βλ. Τα λίγα λόγια ζάχαρη…) είχαμε επισημάνει το πόσο ακριβή ήταν η ζάχαρη, με την αγορά της να είναι σχεδόν απαγορευτική από τα μεσαία και χαμηλά στρώματα της κυπριακής κοινωνίας, οπότε το ταπεινό χαρούπι έκανε τη δουλειά του και με το παραπάνω.

Το δέντρο χαρουπιά ή επί το επιστημονικότερο Κερωνία ή Κερατέα η έλλοβος φύεται στην κυπριακή γη εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η ονομασία του στο νησί μας είναι τεράτσι, από την αρχαιοελληνική λέξη κεράτιον. Μάλιστα, η Κύπρος έχει και ειδική σχέση με το δέντρο της χαρουπιάς, αφού όπως γράφει ο Θεόδωρος Αναγνώστης στην εκκλησιαστική του ιστορία «Βαρνάβα του αποστόλου το λείψανον ευρέθη εν Κύπρω υπό δένδρον κερατέαν». Ως γνωστόν ο απόστολος Βαρνάβας είναι ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Κύπρου και σε αυτόν παραχωρήθηκαν τα περίφημα προνόμια της κυπριακής Εκκλησίας. Η γεωργική δραστηριότητα και οι περαιτέρω χρήσεις του καρπού της τερατσιάς, όπως είναι φυσικό, έχουν σηματοδοτήσει την Κύπρο πολυποίκιλα. Στη Λεμεσό ένα από τα πιο εμβληματικά και γνωστά κτήρια είναι ο περίφημος χαρουπόμυλος που κτίστηκε το 1900, όταν ακόμα τα χαρούπια αποτελούσαν ένα από τα πιο σημαντικά εξαγώγιμα προϊόντα της Κύπρου. Λέγεται ακόμα ότι το χωριό Ζύγι πήρε την ονομασία του από τη διαδικασία ζυγίσματος του χαρουπιού, που αποθηκευόταν σε μεγάλες αποθήκες στην περιοχή πριν φορτωθεί σε πλοία για τη μεταφορά του σε διάφορες αγορές. Σύμφωνα με μαρτυρίες, άλλωστε η Κύπρος εμπορεύεται το χαρούπι από τα αρχαία χρόνια, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια των μέσων και νεοτέρων χρόνων το χαρούπι αποτελεί κύριο γεωργικό είδος που απέφερε έσοδα στο Βασίλειο αλλά και σε ιδιώτες παραγωγούς. Από τον ταπεινό κατά τ’ άλλα καρπό του -«από των κερατίων ων ήσθιον οι χοίροι», για να θυμηθούμε και το απόσπασμα από τον Λουκά ΙΕ, 16- παρασκευάζουν στην Κύπρο το περίφημο τερατσόμελο, με το οποίο οι παλιές νοικοκυρές έφτιαχναν τα τερτζιελλούθκια, τα κουλουράκια νηστείας. Ένα ακόμη παρασκεύασμα είναι το παστέλι, με το πιο περιώνυμο να είναι το καζαφανιώτικο. Στο χωριό Ανώγυρα της Λεμεσού υπάρχει και ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον μικρό μουσείο -υπάρχει και η δυνατότητα εικονικής περιήγησης από την ιστοσελίδα της κοινότητας www.thevillagexpress.com-, που παρουσιάζει την ιστορία του παστελιού αλλά και του χαρουπιού.

Η Ακανθού και τα χαρούπια της

Αν και η χαρουπιά είναι εξαπλωμένη σε ολόκληρο σχεδόν το νησί (Ακάμας, περιοχή Λεμεσού, Καρπασία, Πενταδάκτυλος) στην Ακανθού η καλλιέργεια της απασχολούσε πάρα πολλούς κατοίκους της και αναδείχθηκε ως μία από τις πιο σημαντικές περιοχές της Κύπρου για την καλλιέργεια της τερατσιάς. Σημειωτέον η καλλιέργεια της άνθισε την περίοδο της Αγγλοκρατίας. Το 1908 αναγνωρίστηκε ο όρμος των Νεράδων ως περιοχή φόρτωσης χαρουπιών. Αργότερα το 1912 κτίστηκαν εκεί και αποθήκες για την αποθήκευση τους. Το 1910 ιδρύθηκε η συνεργατική κίνηση «Μερίδα των Αχρέων», δηλαδή όσων χωρικών δεν είχαν χρέη και μπορούσαν να διαπραγματεύονται την τιμή πώλησης των χαρουπιών τους. Από τα μικροτοπωνύμια της περιοχής της Ακανθούς «Τερατσερόν», Τρικά Τεράτσια», Τερατσούδα», «Τερατσόβικλα», Τέρατσια» και άλλα δείχνουν ακριβώς της επέκταση της καλλιέργειας στην περιοχή.

Λαογραφία και χαρούπι

Στην Ακανθού την ημέρα της γιορτής του Αγίου Ιωάννη, στις 24 Ιουνίου, λάμβανε χώρα ένα ξεχωριστό πανηγύρι που ονομαζόταν του Τερατσίτη. Έκαιγαν χλωρά χαρούπια και όταν φούντωνε η φωτιά οι χωριανοί πηδούσαν τη φωτιά τραγουδώντας «ψύλλοι, ψύλλοι φύετε / τζιαι έτον An Γιάννη πόρκεται / με την κονταριάν του / να σας ψυλλοκονταρίσει». Σύμφωνα με τον Heyman αλλά και άλλους περιηγητές τα χαρούπια στην Ευρώπη ονομάζονταν και ψωμί του αγίου Ιωάννη, άρα κάποια συσχέτιση θα υπάρχει. Στην Καρπασία «πάντρευαν» το άκαρπο χαρουπόδεντρο, με γλέντι κανονικό και δένοντας κόκκινα μαντήλια στους κλώνους του, ραίνοντας τρόπον τινά το δέντρο με τερτσελλούθκια, σχεδόν όπως έκαναν και στους νιόπαντρους! Ήθη και έθιμα με βάθος χρόνου δυσθεώρητο, αλλά συνάμα γοητευτικό.

 Ήξερες ότι…

Αρκετά αιωνόβια δέντρα χαρουπιάς, έχουν επιλεγεί και κηρυχθεί ως διατηρητέα λόγω της μεγάλης οικολογικής και πολιτιστικής τους αξίας. Τέτοια παραδείγματα είναι η χαρουπιά στη Στενή της Πάφου, η χαρουπιά στα Πολεμίδια Λεμεσού κ.α. Ενδιαφέρον έχει και η προέλευση της περιωνύμου λέξεως καράτι, που προέρχεται από τη λέξη κεράτιον, γιατί το βάρος του σπόρου των χαρουπιών ορίστηκε ως η πιο μικρή μονάδα μέτρησης για χρυσό και πολύτιμους λίθους.

Απόστολος Κουρουπάκης, Καυτές Πιπεριές, τχ. 4

Βλ. και Οίνος κυπριακός ή κουμανταρία

Φύσηξε Κάρβας

  • Παρουσίαση της συλλογής «Διθαλάσσου» του Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ.
ΕΞΏΦΥΛΛΟ

Το εξώφυλλο της συλλογής.

Ο τίτλος που δίνει ο δημιουργός στο έργο του τις περισσότερες φορές αντικατοπτρίζει και το περιεχόμενο της δουλειάς του. Είναι η πρώτη εικόνα που ο αποδέκτης, το κοινό, θα αντικρίσει, προϊδεάζοντας τον για ό,τι θα ακολουθήσει. Κάπως έτσι, διαβάζοντας κάποιος σε ένα εξώφυλλο βιβλίου τον τίτλο «Διθαλάσσου» του έρχεται στο μυαλό η θάλασσα, στοιχείο συστατικό της Κύπρου και πιο πίσω η Καρπασία, για τους πιο μυημένους ίσως, για τους λιγότερο γνώστες της καρπασίτικης ιδιοσυγκρασίας, θα γίνει σύντομα αντιληπτό πως ο τίτλος συνδέεται με αυτήν. Αυτόν τον τίτλο επέλεξε και ο λογοτέχνης Νίκος Νικολάου-Χατζημιχαήλ για τη συλλογή των ποιημάτων του. Ο Νικολάου είναι ένας εραστής της τέχνης του λόγου, ο οποίος εδώ και πολλά χρόνια δίνει δείγματα γραφής. Το 1984 εξέδωσε το χειρόγραφο ποίημα, «Καρπασία» που κυκλοφόρησε εκτός εμπορίου. Η συλλογή διηγημάτων του «Η κόρη του δραγουμάνου», εκδόθηκε από το Μεταίχμιο το 2003, καθώς και διάφορα κείμενα (διηγήματα, ποιήματα) σε πολλά λογοτεχνικά περιοδικά της Κύπρου και της Ελλάδας. Πρόσφατα εξέδωσε και συλλογή διηγημάτων με τίτλο «20 Διηγήματα», με κεντρικό άξονα την Αμμόχωστο. Τη δουλειά του φροντίζει να τη διαχέει στην κοινωνία, όπως άλλωστε και οι καιροί επιτάσσουν, χρησιμοποιώντας τις νέες τεχνολογίες, δημιουργώντας ιστολόγια, που αν και της μόδας τον τελευταίο καιρό, για τον Νίκο Νικολάου-Χατζημιχαήλ είναι εκ των ων ουκ άνευ, προκειμένου οι εικόνες και οι σκέψεις που έχει στο μυαλό του να γίνουν κτήμα των πολλών και να μη μένουν στα συρτάρια ή στον προσωπικό του υπολογιστή.

Η συλλογή «Διθαλάσσου» αποτελείται από 18 ποιήματα που έχουν ως κοινό τους χαρακτηριστικό την ανάγκη του ανθρώπου να περάσει στην άλλη άκρη, χωρίς όμως να διαρρήξει τις σχέσεις του με την αφετηρία του. Η ανάγκη του ανθρώπου για επικοινωνία, η αγάπη του για τον γενέθλιο τόπο, την πολυτραγουδισμένη Καρπασία –αρκεί κανείς να ανακαλέσει τα ποιήματα της Νίκης Μαραγκού, του Κυριάκου Χαραλαμπίδη, αλλά και του Τ/κ Ζιενάν Σελτζούκ, κ.ά.)για να κατανοήσει πόσο αγαπημένη μπορεί να είναι η πατρίδα, μακριά ωστόσο από την πατριδοκαπηλία.Ο δημιουργός χρησιμοποιεί γλώσσα απλή, διανθισμένη όμως με λέξεις της κυπριακής διαλέκτου, αλλά με το γλωσσικό ειδικό βάρος να πέφτει στην κοινή νεοελληνική, μία συνειδητή επιλογή του λογοτέχνη. Η ίδια η λέξη διθάλασσος περιγράφει το όλον της συλλογής, μας εισάγει σε έναν άλλο κόσμο, μία μακρινή ίσως χερσόνησο, που βρέχεται από δύο θάλασσες, ως άλλος Ελλήσποντος, αλλά πολύ κοντά στις ψυχές όσων την έζησαν και χάρηκαν τα χρώματα και τα αρώματά της.

Ο Κάρβας, ο άνεμος είναι σαν να φυσάει μία-μία τις λέξεις και να τις σκορπά στις σελίδες του, φτιάχνοντας ποιήματα που διαβάζονται νοσταλγικά για μία γη που περιμένει υπομονετικά τους κατοίκους της, να τους υποδεχτεί και να ξανανθίσουν οι κάκτοι και οι ασπάλαθοι να δώσουν τον κίτρινο ανθό τους. Η φύση, λοιπόν, της Καρπασίας έχει πρωτεύοντα ρόλο στη συλλογή αυτή. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ποιήματα της συλλογής είναι το «Ελένη», η Ελένη της Καρπασίας, που συνομιλεί με την Ελένη του Ευριπίδη και αναζητά τον Τεύκρο. Μέσα από μία φωτογραφία του «National Geographic» απαθανατίστηκε όχι μόνο η μορφή, αλλά και η ψυχή, αφού μάλλον αυτή είναι που ενέπνευσε τον ποιητή. Ένα ανακάλημα στην Καρπασία που πέρασε, που ακόμα όμως ανθεί, αν και η ομορφιά της ακόμα και τώρα συνθλίβεται από την μπότα του κατακτητή. Αρκεί να θυμηθεί κανείς την κατεδάφιση της Αγίας Θέκλας ή το κρινάκι στις χρυσοποίκιλτες αμμουδιές ολάκερης της Καρπασίας, που ολοένα χάνεται, και το τσιμέντο γίνεται τουριστική ατραξιόν, αντί της πολύφερνης φύσης που απλόχερα δώρισε εαυτήν. Σε όλα τα ποιήματα της συλλογής η φύση της Καρπασίας είναι παρούσα, κυριαρχεί και σαν να ευωδιάζει, σαν ο Κάρβας να «διθαλάζει» και να πηγαινοφέρνει μορφές και να σκορπίζει σε όλη την Κύπρο τα αρώματά της. Τέσσερα ποιήματα της συλλογής αφιερώνονται στην Αμμόχωστο. Μία αγαπημένη πόλη της Κύπρου, που ο μύθος περίτεχνα την έχει προικίσει, κι η πραγματικότητα σήμερα την πληγώνει, όπως κάποτε οι πολεμικές ενέργειες πλήγωσαν μικρές γωνιές της (βλ. ποιήματα «Σαλαμίνια» και « Άνθος Αλός» της συλλογής).

aspalathosblog

Ασπάλαθος. Φωτογραφία Νίκου Νιολάου-Χατζημιχαήλ (http://bloglogios.blogspot.com)

Η ιστορία κρύβεται στα λόγια των ποιημάτων και δειλά ξεπροβάλλουν διάφορες μορφές, κάνοντας όμως σταδιακά αισθητή την παρουσία τους στον αναγνώστη. Με γλώσσα λιτή, κατανοητή όπως λιτή, μέσα στο περίτεχνο της φύσης της, είναι και η Καρπασία. Μέσα από τα ποιήματα του Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ φαίνεται η αγωνία για τη μετά την εισβολή εποχή, διακρίνεται η αγάπη του για τον γενέθλιο τόπο και η ανάγκη διατήρησης της μνήμης. Και ακόμη, η προσπάθεια να μη γίνει μουσειακή ανάμνηση, σκέψη των «πρωτινών», αλλά μέσω των στίχων του οι νέοι να μυρίζουν και να χαϊδεύονται από τον δροσερό Κάρβα.

 

Απόστολος Κουρουπάκης, εφ. Καθημερινή Κύπρου, 18.05.2014

Διαβάστε περισσότερα στο blog του συγγραφέα: http://dithalassou.blogspot.com/