Tag Archives: Κουρουπάκης Απόστολος

Αναρωτιέμαι πολλές φορές τι ακριβώς σκεφτόμαστε όταν συνταρασσόμαστε από βομβιστικές ενέργειες στην καρδιά της Ευρώπης ή στην κοντινή περιφέρειά της, αλλά δεν μας ενδιαφέρει ποσώς τι γίνεται αλλού, στη βρώμικη Ασία ή την άγνωστη και απολίτιστη Αφρική. Άλλωστε, ο πολιτισμός είναι στην Ευρώπη, πρώτα στην Ελλάδα που χτίσαμε Παρθενώνες και μετά στα παλάτια του Διοκλητιανού στο Σπλιτ και σιγά σιγά από την Ανατολή φτάσαμε στις Βασιλικές και τους Καθεδρικούς της Δύσης, την οποία από το Πουατιέ το 732 έως τη Βιέννη το 1683 προσπαθούμε να σώσουμε από τους αλλόθρησκους και αλλόπιστους. Κάναμε εκστρατείες όλον τον μεσαίωνα για να πάρουμε αυτά που μας ανήκαν.
Δικαιωματικά, λοιπόν, μας ανήκει κάθε μορφή πολιτισμού, δικαιωματικά πολεμάμε περί βωμών και εστιών, κι ας πνίγονται στο Αιγαίο, κι ας καταστρέφεται ο κόσμος της Ανατολής, και ας αφήνουμε τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό να βγάζει πετρέλαιο και να φυλακίζει ποιητές, τι χρειάζονται οι ποιητές, εδώ πολεμάμε το Ισλαμικό Κράτος, να μη γίνει κράτος, τι χρειαζόμαστε άλλωστε ακόμα ένα Ισλαμικό Κράτος, έχουμε αρκετά και στη βρώμικη Ασία και στην πεινασμένη Αφρική, εμείς τον Πολιτισμό μας να διαφυλάξουμε κι ας καταστρέφεται ο κόσμος δίπλα μας, εμείς την Ενωμένη Ευρώπη να διασφαλίσουμε, κι ας πνίγεται ο διαιρεμένος μουσουλμανικός κόσμος. Εμείς είμαστε Ευρωπαίοι, οι άλλοι ας πρόσεχαν, ας μην ήταν αυτό που είναι. In hoc signo vincemus!

Advertisements

Η πλατεία Ελευθερίας είναι συνυφασμένη με τη σύγχρονη ιστορία αυτής της πόλης και επειδή η ανάπλασή της είναι κοντά, η «Καθημερινή» κάνει μία σύντομη αναδρομή στην ιστορία της που από αδιέξοδο, όπου σχεδόν «αροθύμαν» κανένας να περάσει, γίνεται πλατεία διεθνών χαρακτηριστικών.

Scan

Το δημοσίευμα της «Cyprus Herald», το 1882, με το οποίο ανακοινώνεται η διάνοιξη του νέου ανοίγματος στα τείχη.

Για πολλούς αιώνες η Λευκωσία ζούσε εντός των μεσαιωνικών τειχών με μόνες διόδους προς την ενδοχώρα τις τρεις πύλες, την Πύλη Πάφου, την Πύλη Κερύνειας και τη μεγαλύτερη, την Πύλη Αμμοχώστου. Ο παλμός της ζωής εντός των τειχών, με τους καρδιόσχημους προμαχώνες, αποτελούσαν εγγύηση ασφαλείας για τους κατοίκους. Με την έλευση των Βρετανών το 1878, όμως, τα πράγματα άλλαξαν, μιας και ήθελαν η πόλη να ανασάνει και να συνδεθεί με τα νέα κυβερνητικά κτήρια και κυρίως με τον δρόμο που οδηγούσε στο σημείο όπου θα κτιζόταν το Κυβερνείο.

 

Ο κόσμος που ανεβοκατέβαινε από τη Λήδρας και την Ονασαγόρου ήταν σαν αποικίες μερμηγκιών. Ό,τι ήθελε κάποιος το έβρισκε στην περιοχή, η πλατεία έσφυζε από ζωή, εδώ κτυπούσε η καρδιά της Λευκωσίας.

Αποφασίστηκε, λοιπόν, ένα άνοιγμα σε μία πρόσφορη θέση, ώστε όσοι επιθυμούσαν να μεταβούν στα νέα κτήρια της αγγλικής διοίκησης να μη χρειάζεται να πηγαίνουν έως το άνοιγμα της Πύλης Πάφου. Έγινε τότε το άνοιγμα της Λεμεσού ή του Τρυπιώτη, ή του Χατζησάββα. Επρόκειτο για κατεδάφιση τμήματος του προμαχώνα Ντ’ Αβίλα στο τέρμα του τότε Μακρύδρομου και την κατασκευή μιας ξύλινης γέφυρας. Στο δημοσίευμα της Cyprus Herald της 31ης Μαΐου 1882 διαβάζουμε «Το νέο άνοιγμα στα τείχη που θα ενώνει τον δρόμο του Δαλιού με το παζάρι ξεκίνησε και οι εργασίες είναι πλέον σε πλήρη εξέλιξη». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το άνοιγμα αυτό στα τείχη ένωνε την πόλη με τα νέα κυβερνητικά κτήρια που θα εξυπηρετούσαν πλέον τόσο τους ντόπιους όσο και τους Άγγλους αξιωματούχους, οι οποίοι δεν θα χρειαζόταν πλέον να πηγαίνουν έως την Πύλη Πάφου. Η περιοχή εκείνη την εποχή δεν παρουσίαζε καθόλου την όψη κεντρικής οδού, ο Μακρύδρομος, η μετέπειτα Λήδρας, ακόμα δεν είχε αναπτυχθεί, ενώ ο δρόμος του Μαχαιρά, η σημερινή Ονασαγόρου ήταν πιο ανεπτυγμένη, αφού εκεί είχε διοχετευτεί η κίνηση.

1. Jorma Lamminen

Η πλατεία Μεταξά το 1964 ή 1966 (φωτ. JORMA LAMMINEN)

Οπωσδήποτε το άνοιγμα έφερε άλλον αέρα στην περιοχή και σταδιακά η ξύλινη γέφυρα έγινε πέτρινη, μεγάλωσε το καφενείο του Χατζησάββα και ο παλμός της κοινωνικής ζωής της Λευκωσίας σταδιακά άρχισε να χτυπάει στις πέριξ του ανοίγματος Χατζησάββα οδούς. Εφημερίδες, εμπορικά καταστήματα, γραφεία, αποθήκες, καφεστιατόρια αλλά και δημόσιες υπηρεσίες άρχισαν να συγκεντρώνονται στην περιοχή. Το άνοιγμα Χατζησάββα μετονομάστηκε σε πλατεία Μεταξά, σε μία εποχή που τα εθνικά πάθη και οι ευσεβείς πόθοι βρισκόντουσαν στο ζενίθ τους, μετά την ανακήρυξη του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου στην Ελλάδα το 1936. Αυτή την ονομασία έφερε η πλατεία έως ότου αποφάσισε ο τότε δήμαρχος Λευκωσίας Λέλλος Δημητριάδης να αλλάξει το όνομά της σε πλατεία Ελευθερίας, μία ονομασία όχι κενού περιεχομένου, αλλά έμπλεη του νοήματος της λέξης, που ηχεί παράδοξα για τη Λευκωσία ακόμα και σήμερα. Τότε, με κάποιο είδος δημοψηφίσματος ο δήμαρχος πρότεινε 4-5 ονόματα και ζήτησε από τους δημότες να αποφασίσουν για το νέο όνομα. Έτσι, μετά την εισβολή «εν ονόματι της Δημοκρατίας η πλατεία Μεταξά έγινε πλατεία Ελευθερίας», αφού έτσι αποφάσισαν οι Λευκωσιάτες, όπως γράφουν τα ρεπορτάζ στις εφημερίδες της εποχής.

4. Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών.

Πηγή: Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών

Άνθρωποι της πόλης
Μιλήσαμε με ανθρώπους που έζησαν την πλατεία και διαπιστώσαμε ότι κάθε εποχή είχε τα δικά της χαρακτηριστικά. Ο 86χρονος ράφτης Ανδρέας Οικονομίδης θυμάται ότι από την οδό Λιπέρτη έπαιρναν την άμαξα και μέσω της πλατείας Μεταξά, όπου υπήρχε στάση, έφταναν έως τον Ανεμόμυλο, όπου σύχναζε η «αστική» Λευκωσία, ενώ άλλες φορές «κυνηγούσαν κορούες» στην τάφρο, κάτω από την πλατεία, όπου κάθε Σάββατο ή Κυριακή απόγευμα μαζευόντουσαν νέοι και νέες. Σε αυτή την πλατεία θυμάται τις διαδηλώσεις της ΕΟΚΑ και της Αλκίμου Νεολαίας κατά την έναρξη του Αγώνα του 55-59. Ο κ. Οικονομίδης θυμάται νοσταλγικά εκείνη την πλατεία και όπως χαρακτηριστικά μας είπε, τότε ήταν η belle époque της.

Ο κ. Χρίστος Μιχαηλίδης για χρόνια εργάστηκε στο περίπτερο του Θάσου Ηλία ή άλλως του Καλαμαρά. Ο κ. Χρίστος θυμήθηκε με νοσταλγία εκείνες τις ημέρες και μάλιστα αυτό που του έχει εντυπωθεί στο μυαλό είναι οι Κυριακές μετά τον ποδοσφαιρικό αγώνα στο παλιό ΓΣΠ, τότε το περίπτερο και ολόκληρη η πλατεία, όπως μας είπε, γινόταν προέκταση του γηπέδου, αφού οι οπαδοί συγκεντρώνονταν στο σημείο για να ακούσουν τα αποτελέσματα του ελληνικού πρωταθλήματος από το ραδιόφωνο στα βραχέα κύματα. Αλλά και κάθε μέρα, η πλατεία ήταν γεμάτη κόσμο, αν καθόσουν στην κεφαλή της πλατείας, μας είπε, ο κόσμος που ανεβοκατέβαινε από τη Λήδρας και την Ονασαγόρου ήταν σαν αποικίες μερμηγκιών. Ό,τι ήθελε κάποιος το έβρισκε στην περιοχή, η πλατεία έσφυζε από ζωή, εδώ κτυπούσε η καρδιά της Λευκωσίας.

Εργασίες ανάπλασης της πλατείας αποφασίστηκαν και λίγο πριν από την εισβολή, οπότε και διαβάζουμε στον Τύπο της εποχής στις 12 Δεκεμβρίου 1972: «Ελήφθη απόφασις διά την πλατείαν Μεταξά. […] διαπλάτυνσην και εξωραϊσμόν της Πλατείας Μεταξά, της κυριωτέρας πλατείας της πρωτευούσης». Το κόστος ανάπλασης της πλατείας είχε προϋπολογιστεί στις 100.000 λίρες και ο Δήμος θα συμβουλευόταν ξένους για τη διατήρηση των αρχαίων χώρων ώστε τα έργα να μην επηρεάσουν την αρχαιολογική αξία των τειχών της Λευκωσίας… Η ιστορία κάπου εδώ μάλλον επαναλαμβάνεται και περιμένουμε να δούμε αν η νέα πλατεία θα αναδείξει ή όχι τα τείχη και την ιστορία της πόλης.

Για μία λογοτεχνική περιδιάβαση στη Λευκωσία αλλοτινών εποχών προτείνουμε ενδεικτικά τα έργα του Γιάννη Κατσούρη «Τζιμ Λόντος και Παράσχος Μπόρας», το μυθιστόρημα «Στυλιανού Ανάβασις», αλλά και το διήγημα «Μια πατριωτική ιστορία» στη συλλογή «Δος ημίν σήμερον». Επίσης, τον συλλογικό τόμο «Λευκωσία: Μια πόλη στη λογοτεχνία» με επιλογή κειμένων από τον Κυριάκο Χαραλαμπίδη.

Του ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΟΥΡΟΥΠΑΚΗ

Όταν η Τέχνη συναντά την Ιστορία με διεργασίες υπερ-χρονικές  το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι εντυπωσιακό. Αυτή την αίσθηση δημιουργεί και η εικαστική δράση «Εις το Κολόσσιν και εις τα καστελλία» που εγκαινιάσθηκε το Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2015 στο Κάστρο Κολοσσίου από τον διευθυντή των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού κ. Παύλο Παρασκευά, που συνδιοργανώνεται από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και το Κοινοτικό Συμβούλιο Κολοσσίου.

3

Η έκθεση πραγματοποιείται υπό την επιμέλεια της δρος Νάτιας Αναξαγόρου με στόχο τη στήριξη και προώθηση της πολιτιστικής καινοτομίας εκτός των αστικών κέντρων, αλλά και να θεμελιωθεί μία ουσιαστική αποκεντρωτική πολιτική. Με τις πολιτιστικέ δράσεις αυτές αναζωογονείται ένας γόνιμος διάλογος ανάμεσα στην τέχνη του σήμερα και την ιστορία. Αυτόν ακριβώς τον διάλογο φαίνεται ότι η δρ Νάτια Αναξαγόρου τον έχει αφουγκραστεί πάρα πολύ καλά, αφού και οι προηγούμενες δράσεις της φανερώνουν μία εικαστική συνέπεια και συνέχεια. Να υπενθυμίσουμε τις εικαστικές δράσεις Maniera Cypria και Μη μου Άπτου, στις οποίες το χθες συνομιλούσε ισότιμα με το σήμερα, χωρίς ανταγωνισμό χρωμάτων, σχημάτων ή μανιέρας. Όπως δήλωσε στην «Κ» η δρ Αναξαγόρου τα έργα που εκτίθενται στο κάστρο του Κολοσσίου αναδεικνύουν την ιστορία του, μιας και τα εκθέματα δεν επιβάλλονται στον χώρο, αλλά φαίνεται να είναι μέρος του ή φυσική χρονική συνέχειά του. Άλλωστε, το εμβληματικό κάστρο του Κολοσσίου με την πολυαίωνη ιστορία του είναι μια αυτόφωτη πολιτισμική χοάνη, που με τον τρόπο του ξέρει να αποβάλλει καθετί ξένο. Στους χώρους του κάστρου του Κολοσσίου εκθέτουν 20 σύγχρονοι εικαστικοί, μέσα από τριάντα έργα, ταξιδεύουν τον επισκέπτη στην ιστορία του Κάστρου. Τα δεκαπέντε από τα έργα είναι καινούργιες δημιουργίες, οι οποίες φιλοτεχνήθηκαν ειδικά για τους χώρους του Κάστρου.

5

Λευτέρης Τάππας, Γεράκια.

Η Έκθεση
Στο πρώτο δωμάτιο, που άλλοτε ήταν χώρος προσευχής ή αίθουσα για τις συνεστιάσεις των φεουδαρχών και κτητόρων του Κάστρου, δεσπόζει η τοιχογραφία της Σταύρωσης του τέλους του 15ου αιώνα, δείγμα της σταυροφορικής τέχνης που συνενώνει στοιχεία της Δύσης, της Λεβαντίνης αλλά και της κυπριακής αγιογραφικής παράδοσης. Η υφολογική αυτή πρόσμιξη στην αγιολογική τέχνη της εποχής τυγχάνει ειδικής πραγμάτευσης από σύγχρονους καλλιτέχνες, οι οποίοι ενδιατρίβουν επίσης στους διαδοχικούς φεουδάρχες, τους Ναΐτες, τους Ιωαννίτες Ιππότες και την ενετική οικογένεια Κορνάρο, που μετέτρεψαν τον ντόπιο ελληνικό πληθυσμό σε παροίκους. Τα οικόσημα και τα εμβλήματα των Λουζινιάν καθώς και των ξένων στρατιωτικών ταγμάτων, όπως τα βλέπουμε στη μαρμάρινη πλάκα στην ανατολική εξωτερική πλευρά του Κάστρου δίνουν το έναυσμα καλλιτεχνικής εντρύφησης καθώς επίσης και οι γεωργικές και αγροτικές ενασχολήσεις του γηγενούς πληθυσμού, των παροίκων και των ελευθέρων αγροτών. Σύμφωνα με την δρα Νάτια Αναξαγόρου ο ντόπιος πληθυσμός των απελεύθερων και των δουλοπάροικων αναδεικνύεται επαρκώς από τα εκθέματα.  Το μεγάλο φέουδο του Κολοσσίου ζωντανεύει στο διπλανό δωμάτιο, που χρησίμευε στα μεσαιωνικά χρόνια ως η κουζίνα του Κάστρου. Οι δημιουργοί επίσης κατάφεραν να μετουσιώσουν την ιστορία των απεραντων φυτειών σε Τέχνη με εκθέματα που αναφέρονται στη ζάχαρη, στα χαρούπια στο βαμβάκι, στην κουμανταρία, που υπήρξαν τα κύρια εξαγωγικά προϊόντα της Κύπρου επί Φραγκοκρατίας.

Στα πάνω δωμάτια, όπου διέμενε ο Μεγάλος Διοικητής του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη στην Κύπρο, Louis de Magnac, ο οποίος έκτισε το Κάστρο το 1454, ζωντανεύει το παρακείμενο, εργοστάσιο ζαχάρεως με τις κεραμικές κωνικές κούπες όπου γινόταν η επεξεργασία του ζαχαροκαλάμου.  Ζωντανεύει παράλληλα η αγαπημένη ψυχαγωγική συνήθεια των Λουζινιανών βασιλέων και των ιπποτών, που ήταν το κυνήγι με τα γεράκια, εκπαιδευμένα για τον σκοπό αυτό από ειδικούς, τους ιερακάριους ή γερακάρηδες, όπως μας πληροφορεί ο Λεόντιος Μαχαιράς.

Άγγελος Μαρκίδης, Φεουδάρχες και Υποτελείς

Άγγελος Μαρκίδης, Φεουδάρχες και Υποτελείς

Στα πάνω δωμάτια η τραγική μοίρα της τελευταίας βασίλισσας της Κύπρου, της Ενετής Αικατερίνης Κορνάρο τροφοδοτεί ακόμη μια σειρά από πέντε έργα και εγκαταστάσεις στον χώρο, κάποια εμπνευσμένα από τα ιστορικά συμβάντα επί των ημερών της, όπως τα διηγείται ο Γεώργιος Βουστρώνιος στο Χρονικό του, απ’ όπου και ο τίτλος της έκθεσης.  Οι απεσταλμένοι της Αικατερίνης Κορνάρο καταφθάνουν εδώ το 1473 για να κατάσχουν τον κρυμμένο στο Κάστρο του Κολοσσίου θησαυρό του Ιακώβου Ζαπλάνα, ενός εκ των συνωμοτών για την ανατροπή της.  Αφηγείται χαρακτηριστικά ο Γεώργιος Βουστρώνιος στην κυπριακή διάλεκτο του 15ου αιώνα «επήγαν εις το Κολόσσιν και εις τα καστελλία. Και ηύραν τον λικτινέντον, τον πρε Φραντσήν, με τους φρέρηδες. Και εδείξαν του τον ορισμόν της ρήγαινας … Να φανερώσουν είτι πράμαν ευρίσκετον του Σαπλάνες μέσα εις το καστέλλιν του Κολοσσίου και εις το χωριόν.  Και άνοιξεν του έναν σεντούκιν. Και ηύραν έναν ρούχον χρυσόν χαρμίζε και έναν χρουσόν βένετον και πολλά ρούχα βιλουσένα και ασήμιν πολλύν και πολλύν ζάχαριν τρίψητον.  Τα ποία εστιμίασαν δ΄ χιλιάδες δουκάτα».  Τα όσα περιγράφει ο Κύπριος χρονογράφος διοχετεύονται σε εικαστική εγκατάσταση στον χώρο.

Γιώτα Ιωαννίδου, Ο θησαυρός του Ιακώβου Ζαπλάνα.

Γιώτα Ιωαννίδου, Ο θησαυρός του Ιακώβου Ζαπλάνα.

Στα κάτω δωμάτια, του τωρινού ισογείου και μεσαιωνικού υπογείου, που χρησίμευαν ως αποθηκευτικοί χώροι για την πλούσια σοδειά του μεγάλου φέουδου, σύγχρονοι καλλιτέχνες πραγματεύονται άγνωστες πτυχές από την πρόσφατη ιστορία του Κάστρου μέσα από πληροφορίες που προέρχονται κυρίως από το αρχείο και την αλληλογραφία του πρώτου επί Αγγλοκρατίας Εφόρου Αρχαίων Μνημείων George Jeffery. O τελευταίος ιδιοκτήτης του Κάστρου κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, ο Sidaros Bischara από το Κάιρο και η σύζυγός του, το μετέτρεψαν σε αιγυπτιακού τύπου κατοικία, κατεδαφίζοντας μέρος της τοιχοποιίας του δευτέρου ορόφου για να ανεβάσουν εκεί μεγάλο πιάνο με ουρά, ενώ συμφώνησαν στη συνέχεια να το πωλήσουν, με παρότρυνση του Εφόρου Αρχαίων Μνημείων George Jeffery, στο σύγχρονο Τάγμα του Αγίου Ιωάννη με έδρα την Αγγλία, για 600 λίρες, πράξη που δεν τελικά δεν πραγματοποιήθηκε.
Τα εναπομείναντα αχνάρια του Sidaros Bischara στο Κάιρο και στην εκεί κατοικία του προσπαθεί να αποτυπώσει σε video ένας από τους καλλιτέχνες της έκθεσης. Στη συνέχεια το Κάστρο ενοικιάζεται από Άγγλο που σχεδίαζε να το μετατρέψει σε εργοστάσιο απόσταξης και παραγωγής αρωμάτων, χωρίς και πάλι ο στόχος να ολοκληρωθεί.  Ωστόσο, το γεγονός αυτό δίδει το έναυσμα για μια άλλη μια καλλιτεχνική δημιουργία.

6 Μαρία Λιανού, Κουμμανταρία.

6 Μαρία Λιανού, Κουμμανταρία.

Τέλος, μια εγκατάσταση με neon-light βάφει έναν από τους σκοτεινούς αποθηκευτικούς χώρους στο κόκκινο χρώμα της κουμανταρίας, συνεκτικό οινοπαραγωγικό στοιχείο της μεσαιωνικής και της σύγχρονης Κύπρου, αλλά και στο κόκκινο της αιματοχυσίας του ντόπιου πληθυσμού κατά τους αγώνες όλα αυτά τα χρόνια.
Στην Έκθεση συμμετέχουν 20 καταξιωμένοι Κύπριοι καλλιτέχνες με τριάντα έργα. Αυτοί είναι οι Κλίτσα Αντωνίου, Παναγιώτης Βίττης, Θεόδουλος Γρηγορίου, Κωνσταντίνος Ζαννέτος, Γιώτα Ιωαννίδου, Ελίνα Ιωάννου, Παναγιώτης Κακογιάννης, Γλαύκος Κουμίδης, Μαριάννα Κωνσταντή, Μαρία Λιανού, Άγγελος Μακρίδης, Αντώνης Νεοφύτου, Λευτέρης Ολύμπιος, Στας Παράσχος, Αλέξανδρος Πισσούριος, Έφη Σαββίδου, Μελίνα Σουκιούρογλου, Λευτέρης Τάπας, Τατιάνα Φεραχιάν, Νίκος Χαραλαμπίδης.

Φωτογραφίες ΝΙΚΟΣ ΛΟΥΚΑ

 

Το αγνό μεράκι που έγινε επάγγελμα

Οι Απόκριες στην Κύπρο είναι απόλυτα συνυφασμένες με τη Λεμεσό, γι’ αυτό και η ύπαρξη ενός αμιγώς καρναβαλίστικου σημείου αναφοράς στη… Λευκωσία είναι είδηση ή, για την ακρίβεια, μία ολόκληρη ιστορία μισού αιώνα. Συγκεκριμένα, στον Άγιο Δομέτιο, υπάρχει ένα κατάστημα, το Μασκέ Αμαλίας, που τα τελευταία 50 χρόνια δηλώνει παρών στο καρναβάλι και βεβαίως αυτή την περίοδο έχει την τιμητική του. Δημιουργός του η κυρία Αμαλία Δρουσιώτου. Με εφόδια το μεράκι και τον ενθουσιασμό για τις απόκριες η κ. Αμαλία έραβε κάθε χρόνο επτά καρναβαλίστικες στολές για τις τέσσερες κόρες της και τα τρία της αγόρια. Οι ιδέες δεν έλειπαν ποτέ, οπότε με τα χρόνια το άτυπο βεστιάριο της κ. Αμαλίας ολοένα και μεγάλωνε. Έτσι, το 1965 κάποιος συγγενής τη ρώτησε τι έχει σκοπό να κάνει με τόσες στολές που είχαν μαζευτεί στα ερμάρια, και της έβαλε την ιδέα να τις ενοικιάζει. Φυσικά η νεολαία της γειτονιάς πολλές φορές είχε δανειστεί δωρεάν στολές της κ. Αμαλίας. Η συγγενική προτροπή σύντομα πήρε σάρκα και οστά. Η κ. Δρουσιώτου ξεκίνησε δειλά-δειλά να ενοικιάζει τις στολές της, να σπέρνει και στην πιο αστική και σοβαρή Λευκωσία την ιδέα του καρναβαλιού, της πελλόμασκας και το «δαιμόνιο» της μεταμφίεσης. Ακολούθησαν πολλά ταξίδια στην Αθήνα, όπου η κ. Αμαλία με ζήλο αναζητούσε βιοτεχνίες που ικανοποιούσαν τα δικά της ποιοτικά στάνταρτ, ποτέ άλλωστε δεν υπέκυπτε σε χαμηλής ποιότητας στολές. Καταλάβαινε ότι οι στολές που ενοικιάζονται πρέπει να είναι ανθεκτικές, να μπορούν επαναχρησιμοποιηθούν και να βρίσκονται πάντοτε στην καλύτερη δυνατή κατάσταση.

Από το μακρινό πια 1965 που η κ. Αμαλία Δρουσιώτου αξιοποίησε τον ιδιόκτητό της χώρο μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1990 το κατάστημα διοικείτο αποκλειστικά από την ίδια, ώσπου ο ένας της γιος, ο Μάριος Δρουσιώτης, σιγά-σιγά άρχισε να παίρνει τα ηνία από τη μητέρα του, με την ίδια φυσικά να βρίσκεται όσο περισσότερες ώρες μπορούσε στο καταθετήριο της ψυχής της, το κατάστημα που με τόσο μεράκι είχε καταφέρει να κάνει σημείο αναφοράς της καρναβαλίστικης Κύπρου.

Ο σημερινός ιδιοκτήτης Μάριος Δρουσιώτης μάς είπε ότι από την εποχή που με τον Καρυδά, (μεταφορέα της εποχής), έστελναν στολές σε ολόκληρη την Κύπρο –με ειδικές βαλίτσες μεταφοράς και πληρώνοντας εισιτήριο θέσης επιβάτη–, μέχρι τις μέρες μας, έχοντας περάσει πια 50 χρόνια το κατάστημα Μασκέ Αμαλίας έχει εδραιωθεί. Ρωτώντας τον κ. Δρουσιώτη πώς αντεπεξέρχεται το κατάστημα τις περιόδους εκτός καρναβαλιού μας είπε ότι υπάρχει συνεργασία με σχολεία, που ενοικιάζουν στολές για τα θεατρικά τους έργα, τις ειδικές εκδηλώσεις τους (1η Απριλίου, 25η Μαρτίου κτλ.), αλλά και με κανάλια για σκοπούς τηλεοπτικών παραγωγών, και ερασιτεχνικά θέατρα και θιάσους για τις παραστάσεις τους.

b_15_amalia1

Το βραβείο που έγραψε ιστορία κέρδισε και μία θέση στα πρωτοσέλιδα της εποχής τον Φεβρουάριο του 1969 (εφ. Αγώνας 19 Φεβρουαρίου 1969).

Το Κυπριακό… αλλιώς
Ο σύζυγος της κ. Αμαλίας Παντελάκης Δρουσιώτης εργαζόταν στο περίφημο τότε ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας και οι καθημερινές παραστάσεις του ήταν γεμάτες εικόνες πολιτικών, επιφανών Κυπρίων, αλλά και εκδηλώσεις. Τον Φεβρουάριο του 1969 με τη λήξη της δεύτερης φάσης των διακοινοτικών, οι συνομιλητές Κληρίδης και Ντενκτάς σε κοινή δήλωσή τους διατύπωναν «συγκρατημένη αισιοδοξία», για μία ειρηνική συμβίωση Ε/κ και Τ/κ, τα πήγαινε έλα των δύο ηγετών στο Λήδρα Πάλας ήταν συνεχή και εντατικά, πράγμα που ο κ. Παντελάκης μετέφερε στο σπίτι του, εκφράζοντας ίσως και την αγωνία του για το μέλλον του νησιού. Η κ. Αμαλία, δημιουργική και ευφάνταστη, σκέφτηκε τα πράγματα αλλιώς, να ντύσει τα δύο της παιδιά, τα δύο αδέλφια Μάριο και Φίλιππο, Γλαύκο Κληρίδη και Ραούφ Ντενκτάς αντίστοιχα, έχοντας ίσως στο πίσω μέρος του μυαλού της ότι και οι δύο ηγέτες μοιράζονταν τον ίδιο τόπο, όπως τα δύο παιδιά το παιδικό τους δωμάτιο. Μπήκαν μπροστά, λοιπόν, βελόνες και σακοράφες, υφάσματα και κλωστές, περούκες και χαρτοφύλακες φερμένα από το εξωτερικό από την κ. Αμαλία, φαντασία και μεράκι, και τα δύο παιδιά παρουσιάστηκαν ως Κληρίδης και Ντενκτάς στις 13 Φεβρουαρίου του 1969 στο αποκριάτικο πάρτι του ΑΠΟΕΛ στο Λήδρα Πάλας. Μάλιστα, όπως μας αφηγήθηκε ο κ. Μάριος ο κάθε αδελφός κατέφθασε στο ξενοδοχείο ξεχωριστά με αυτοκίνητο που τους αποβίβασε στην κεντρική είσοδο του Λήδρα Πάλας, αναπαριστώντας κατά κάποιο τρόπο τις συνομιλίες της περιόδου. Η εμφάνιση αυτή, όπως είναι φυσικό, έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση σε όλους, δίνοντας στα δύο αδέλφια το πρώτο βραβείο σε σχετικό διαγωνισμό του χορού. Βέβαια, η μαεστρία της κ. Αμαλίας κατάφερε να πάρει και το δεύτερο βραβείο του διαγωνισμού, αφού οι αδελφές του βραβεύτηκαν ως Δαίδαλος και Ίκαρος.

hom_15-01

Οι νικητές της βραδιάς.

  Η Καθημερινή Κύπρου, 15 Φεβρουαρίου 2015

Σύνδεσμός

openingΚεφαλληνιακά Χρονικά 14 (2013), σ. 649-655

Παρουσίαση του βιβλίου των Θεοδόση Πυλαρινού και Γιάννας Δημητρίου, «Αίνος: Το κεφαλονίτικο περιοδικό του Ηλία Ζερβού Ιακωβάτου». Μέσα από τον τόμο καταδεικνύεται η αξία των περιοδικών ποικίλου περιεχομένου των Επτανήσων στην περίοδο λίγο μετά την Ένωση, καθώς και η προσωπικότητα του ριζοσπάστη Ηλία Ζερβού Ιακωβάτου, ενός σημαντικού Κεφαλλήνα, ο οποίος διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο τόσο στα επτανησιακά πράγματα όσο και στην ελληνική πολιτική σκηνή.

ΠΙΣΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΑΝΕΚΤΙΜΗΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΘΗΣΑΥΡΟΙ

Εικόνα

Χριστός Παντοκράτωρ (13ος αι.) από τον τρούλο του ναού του Αγίου Ευφημιανού, Λύση Αμμοχώστου.

 

Το καλοκαίρι του 1974 έμελλε να γραφτεί στην Ιστορία του νησιού σαν το μελανότερο όλων των εποχών. Εκτός των άλλων τραγικών συνεπειών που ακολούθησαν την τουρκική εισβολή (απώλειες ζωών, εκτοπισμός, προσφυγιά) η σύληση και η παράνομη μεταφορά αρχαιοτήτων ήταν ακόμη ένα θέμα που η Κύπρος έπρεπε να διαχειριστεί. Δυστυχώς, πολλές από τις ανασκαφές που ήταν εν εξελίξει δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ. Πολλά από τα ευρήματα των περιοχών που περιήλθαν στις τουρκικές κατοχικές αρχές παρέμειναν στις αρχαιολογικές αποθήκες και πολλά από αυτά κλάπηκαν. Το πλοίο της Κερύνειας έμεινε «ακυβέρνητο» στο κάστρο της πόλης, «αιχμάλωτο» κι αυτό των πολεμικών αρβύλων.

Τις μεγαλύτερες καταστροφές, ωστόσο, δέχθηκαν τα εκκλησιαστικά μνημεία των κατεχόμενων χωριών και πόλεων, που, χωρίς κανέναν δισταγμό, μετατράπηκαν στην καλύτερη περίπτωση σε μουσουλμανικά τεμένη, αποθήκες, αποχωρητήρια κ.ά., είτε υπέστησαν μερική καταστροφή ή κατεδαφίστηκαν (π.χ. Αγία Θέκλα στη Βοκολίδα). Σύμφωνα με καταγραφές οι κατεχόμενοι ναοί και μονές είναι πέραν των 520. Σύντομα μετά την εισβολή του 1974, λαθρέμποροι έργων Τέχνης έκαναν την εμφάνισή τους στις τουρκοκρατούμενες περιοχές, με εμφαντικότερη εκείνη του Τούρκου Αϊντίν Ντικμέν, ο οποίος κατάφερε να αποξενώσει από την αρχική τους θέση πολύ μεγάλο αριθμό εικόνων, εκκλησιαστικών αντικειμένων, ενώ αποκόλλησε και τοιχογραφίες εξαιρετικής τεχνοτροπίας από σημαντικότατους ναούς. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις της Κανακαριάς, του Αντιφωνητή, της Παναγίας Περγαμηνιώτισσας, της Αγίας Σολωμονής και του Αγίου Ευφημιανού.

Από πολύ νωρίς όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς άρχισαν να ενεργούν και να αξιοποιούν πληροφορίες σχετικά με διάφορες κλεμμένες αρχαιότητες που εντοπίζονταν στο εξωτερικό και να συντονίζουν τις ενέργειές τους ώστε να επαναπατρισθούν οι παρανόμως εξαχθέντες θησαυροί, χωρίς πάντοτε να αίρονται εμπόδια και λείπουν και αντιπαλότητες.
Χαρακτηριστικές είναι οι προσπάθειες των Αρχών οι οποίες είχαν αίσιο τέλος, αν και πολλές φορές ο αγώνας είναι μακρύς και νομικά περίπλοκος.Εικόνα

Παναγία Βρεφοκρατούσα (εικόνα 16ου αι.), ναός Αγίας Ζώνης, Αμμόχωστος.

Η νομική περιπέτεια της Κύπρου για την επιστροφή των αρχαιοτήτων που λάθρα περιήλθαν στην κατοχή του Αϊντίν Ντικμέν ευοδώθηκε, και ένα μεγάλο τμήμα τους, 173 έργα επαναπατρίσθηκαν τον περασμένο Νοέμβριο. Πρόκειται για την υπόθεση 260 εκκλησιαστικών και προχριστιανικών θησαυρών που είχαν εντοπιστεί το 1997 σε διαμερίσματα του Τούρκου αρχαιοκάπηλου στο Μόναχο. Οι υπόλοιποι θησαυροί αναμένεται να επαναπατρισθούν όταν τύχουν περαιτέρω τεκμηρίωσης.

Το Βυζαντινό Μουσείο στο Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ έχει την τιμή να φιλοξενεί το μεγαλύτερο αριθμό επαναπατρισθέντων εκκλησιαστικών θησαυρών. Μιλώντας με τον διευθυντή του Μουσείου, δρα Ιωάννη Ηλιάδη αντιληφθήκαμε τις δυσκολίες εντοπισμού κλεμμένων θησαυρών, την τεκμηρίωσή τους μέσα από ελάχιστα τεκμήρια που διασώθηκαν και τους δικαστικούς αγώνες, οι οποίοι μπορεί να βραχυκυκλωθούν σε μακροχρόνιες διαδικασίες.

Εικόνα Ο Άγιος Ιγνάτιος (τοιχογραφία, 12ος αι.), Μονή Παναγίας Αψινθιώτισσας, Συγχαρί Κερύνειας.

 

Ο κ. Ηλιάδης μας συνόδευσε στην Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων όπου εκτίθενται οι εικόνες, τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες που επαναπατρίσθηκαν από το Μόναχο. Το θέαμα είναι συγκλονιστικό, ιδιαίτερα όσον αφορά τα σπαράγματα τοιχογραφιών και των ψηφιδωτών που αποκολλήθηκαν βίαια από το υπόστρωμά τους με αποτέλεσμα να χρειάζονται μεγάλες επεμβάσεις από συντηρητές για να αποκατασταθούν. Το κοινό μπορεί να επισκεφθεί την Έκθεση των προσφάτως επαναπατρισθέντων 173 κειμηλίων στο Βυζαντινό Μουσείο, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους που έχει ανακηρυχθεί ως Έτος Κατεχομένων, λόγω της θλιβερής επετείου των 40 χρόνων από την τουρκική εισβολή.

Εικόνα Ο Απόστολος Θωμάς (ψηφιδωτό, 6ος αι.), Παναγία Κανακαριά, Λυθράγκωμη.  

Η έκθεση των θησαυρών που επαναπατρίσθηκαν, μάλιστα, σε έναν εξαιρετικό χώρο, καταδεικνύει το πόσο σημαντικό είναι για την Κύπρο να επανακτήσει την κλεμμένη πολιτιστική κληρονομιά της. Τα έργα αυτά, εκτός από την πολύ μεγάλη καλλιτεχνική και αρχαιολογική τους αξία, είναι ιδιαίτερα σημαντικά γιατί συνδέονται με τους ξεριζωμένους συμπατριώτες μας, οι οποίοι είναι δεμένοι με αυτά, τόσο συναισθηματικά όσο και λατρευτικά. Στον ευρύ διάδρομο που οδηγεί στη Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος φιλοξενείται επίσης η φωτογραφική έκθεση «Όμηροι στη Γερμανία», η οποία διηγείται μέσα από την υπόθεση Dikmen στο Μόναχο το μέγεθος της αρχαιοκαπηλίας και της εκτεταμένης σύλησης και καταστροφής της θρησκευτικής κληρονομιάς του τόπου. Οι φωτογραφίες των ναών και των μονών κραυγάζουν την καταστροφή.

Εικόνα Ο Καλός Ληστής από την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας (αρχές 16ου αι.), Μονή Αντιφωνητή, Καλογραία.

Ιδιαίτερη θέση στις Μόνιμες Συλλογές του Βυζαντινού Μουσείου κατέχουν τα επτά σπαράγματα ψηφιδωτών του 6ου αιώνα από την αψίδα του ναού της Παναγίας Κανακαριάς στη Λυθράγκωμη, τα τριάντα έξι σπαράγματα τοιχογραφιών του τέλους του 15ου-αρχών 16ου αιώνα από το ναό του Χριστού Αντιφωνητή στην Καλογραία, καθώς και εικόνες από διάφορες κατεχόμενες εκκλησίες, που επανακτήθηκαν μετά από δικαστικούς αγώνες ή δωρεές από το εξωτερικό και μαρτυρούν τη λεηλασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς από Τούρκους αρχαιοκάπηλους στο κατεχόμενο από τα τουρκικά στρατεύματα τμήμα της Κύπρου.

Εικόνα Ένθρονη Παναγία Βρεφοκρατούσα, Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων και Δωρητές (εικόνα 16ου αι.), Μονή Αγίου Ιωάννη Χρυσόστομου, Κουτσοβέντης.

Σε επικοινωνία μας με τον επίσκοπο Νεαπόλεως κ. Πορφύριο, επικεφαλής του Γραφείου της Εκκλησίας της Κύπρου στις Βρυξέλλες και προέδρου της Συνοδικής Επιτροπής Τέχνης και Μνημείων της Εκκλησίας της Κύπρου, από τις κατεχόμενες περιοχές του νησιού έχουν βιαίως εκπατρισθεί 20.000 περίπου αντικείμενα.

Σε ερώτησή μας πώς γίνεται να παρακολουθούνται δεκάδες δημοπρασίες καθημερινά μας δήλωσε ότι υπάρχει ένα δίκτυο ανθρώπων που μέσω διαδικτύου παρακολουθούν τις δημοπρασίες, αλλά και πολλοί ιδιώτες, οι οποίοι δίνουν πληροφορίες που έπειτα αξιολογούνται και το ζήτημα ακολουθεί τη νομική οδό. Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα πάντα με δηλώσεις του Θεοφιλέστατου, μένει να επιστρέψουν κάποια αντικείμενα, από τα οποία τα μισά εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του Τμήματος Αρχαιοτήτων, και τα υπόλοιπα είναι εκκλησιαστικού ενδιαφέροντος. Επίσης, αναμένεται να επιστραφούν και κάποιες εικόνες από την Ελβετία.

Πολύ σημαντικό είναι και το έργο που επιτελείται από το Παγκόσμιο Βήμα Θρησκειών και Πολιτισμών της Ιεράς Μονής Κύκκου, το οποίο κατέχει ένα πλήρες αρχείο, με φωτογραφική και αρχιτεκτονική αποτύπωση των ναών στα Κατεχόμενα, αλλά και στην Ουδέτερη Ζώνη.

Ο δρ Χαράλαμπος Χοτζάκογλου, διευθυντής του Κέντρου, μας ενημέρωσε ότι τον ερχόμενο Απρίλιο πρόκειται να γίνει παρουσίαση της γερμανικής μετάφρασης του βιβλίου «Τα θρησκευτικά μνημεία στην Τουρκοκρατούμενη Κύπρο», έκδοση της Ιεράς Μονής Κύκκου. Μάλιστα, οι Αυστριακοί ευρωβουλευτές ανέλαβαν να χρηματοδοτήσουν τη μετάφραση, θεωρώντας πως κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο. Μας δήλωσε επίσης ότι βρίσκεται σε εξέλιξη νομική διαδικασία για δύο εικόνες από τον ναό του Αγίου Ιακώβου στο Τρίκωμο, που εντοπίστηκαν να δημοπρατούνται στο Λονδίνο.

Με συντονισμένες προσπάθειες των εμπλεκόμενων φορέων, αλλά και της Interpol, ακυρώθηκε η δημοπρασία και πλέον το ζήτημα ακολουθεί τη νομική οδό. Το Παγκόσμιο Βήμα Θρησκειών και Πολιτισμών έχει οργανώσει αρκετές εκδηλώσεις με σκοπό την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις κλεμμένες αρχαιότητες, συνεργαζόμενο πολλές φορές με Κύπριους της διασποράς (υπάρχουν πληροφορίες για αντικείμενα και στην Ιαπωνία, όπως μας δήλωσε). Άλλωστε, το Κέντρο αυτό της Ιεράς Μονής το 2009 συνέβαλε καθοριστικά στην ανανέωση της διμερούς συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Κυπριακής Δημοκρατίας για την επιστροφή κλεμμένων αρχαιοτήτων.

Το έργο επίσης της πρώην προξένου της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Χάγη κ. Τασούλας Χατζητοφή είναι πολύ σημαντικό. Σε ερώτησή μας για το αν γίνονται προσπάθειες εξεύρεσης και άλλων αντικειμένων μας είπε, «Είναι πολλοί οι άνθρωποι που ασχολούνται θερμά με αυτό το ζήτημα. Εγώ προσωπικά δεν ψάχνω ενεργά να βρω κλεμμένους θησαυρούς, αλλά το δίκτυο που έχω δημιουργήσει είναι τόσο ευρύ και συχνά φθάνουν στοιχεία προς διερεύνηση».

Όπως μας είπε χαρακτηριστικά μας ασχολήθηκε με τόση θέρμη με το ζήτημα της επιστροφής γιατί «φέρνοντας αυτά τα κειμήλια πίσω στην πατρίδα μου, ο πόνος μου για το γεγονός ότι δεν μπορούσα εγώ η ίδια να επιστρέψω στο σπίτι μου, στην Αμμόχωστο».

Ο επαναπατρισμός όλων των αντικειμένων, που βιαίως αποσπάστηκαν, στον φυσικό τους χώρο, με απώτερη βαθιά επιθυμία την απρόσκοπτη προσπέλαση στις περιοχές που για αιώνες παρήγαγαν πολιτισμό, ώστε πια ο ποιητής να μην έχει να γράφει «Ανέσκαψαν τον τάφο μου / να κλέψουν την ψυχή μου / κι αφήκαν το αρτιότερο, / τα κόκαλά μου […]», (Κ. Χαραλαμπίδης, Πετράκης Γιάλλουρος Καρπασεώτης, «Κυδώνιον Μήλον».

Οι Φωτογραφίες προέρχονται από το Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Μακαρίου Γ΄ στη Λευκωσία

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΟΥΡΟΥΠΑΚΗΣ

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΥΠΡΟΥ, 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014)