Όταν η αγωνία μετουσιώνεται σε Τέχνη

DSC09929

Ξύλινη παιχνιδοκατασκευή κρατουμένου. (Hashomr Hatzair / Yad Yaari and Moreshet)

         Ένας μικρόκοσμος που έζησε σχεδόν 10 χρόνια σε μουντά στρατόπεδα                        κατάφερε να χρωματίσει τη ζωή του, περιμένοντας το αύριο.

Μερικοί από αυτούς, φιλότεχνοι όντες ή εξ ανάγκης καλλιτέχνες, σχεδίασαν και ζωγράφισαν έργα που ακολουθούσαν καλλιτεχνικές τάσεις και ρεύματα της Ευρώπης, με ή χωρίς αναφορές στο ερεβώδες πρόσφατο παρελθόν τους.

Πέρασαν χρόνια πολλά έως ότου ο άνθρωπος καταφέρει, αν βέβαια είμαστε σίγουροι ότι τα έχει καταφέρει, να εξορκίσει μακριά φυλετικές, θρησκευτικές ή άλλες προκαταλήψεις και να θεωρεί δεδομένα απαράδεκτη την κάθε μορφή ρατσισμού ή άλλη διάκριση. Τα αυτά ισχύουν και για τον απολυταρχισμό/φασισμό σε όλες τις σφαίρες του δημόσιου βίου.

Η 9η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Διεθνής Ημέρα κατά του Φασισμού και του Αντισημιτισμού, θέλοντας να υπενθυμίζει σε όλους την τραγική νύκτα των Κρυστάλλων, εκείνο το ζοφερό βράδυ της 9ης Νοεμβρίου 1938. Μία ημέρα που θα πρέπει να αφυπνίζει τη συνείδηση του καθενός μας, ώστε να γνωρίζουμε το παρελθόν, αποφεύγοντας την επανάληψη τραγικών λαθών και καταστάσεων.

DSC09928 DSC09933Με αφορμή, λοιπόν, την παγκόσμια αυτή ημέρα η παρουσίαση της Έκθεσης με έργα Εβραίων κρατουμένων στην Κύπρο μετά το τέλος του Β΄ παγκοσμίου πολέμου είναι ίσως μία καλή ευκαιρία να συναντηθούν δύο διαφορετικά κοινά. Την προηγούμενη Τετάρτη (29/10) εγκαινιάστηκε στα Μουσεία του Παγκυπρίου Γυμνασίου η έκθεση «Άγνωστες πτυχές της Ιστορίας: έργα τέχνης Εβραίων προσφύγων από τα βρετανικά στρατόπεδα κράτησης στην Κύπρο». Τα έργα τέχνης αυτά φιλοτεχνήθηκαν από κρατούμενους Εβραίους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Κύπρο, στον Καράολο Αμμοχώστου, τη Δεκέλεια και την Ξυλοτύμπου. Σε 12 στρατόπεδα, τα οποία βαπτίστηκαν «Θερινές Κατασκηνώσεις/Summer Camps», 52.000 περίπου Εβραίοι κρατήθηκαν από τον Αύγουστο του 1946 έως τον Φεβρουάριο του 1949, οπότε και οι τελευταίοι κρατούμενοι απελευθερώθηκαν και μετέβησαν στο νεοϊδρυθέν κράτος του Ισραήλ.

Τα έργα τέχνης αυτά είχαν ήδη εκτεθεί στο στρατόπεδο της Ξυλοτύμπου τον Οκτώβριο του 1947. Λίγο καιρό αργότερα, τον Απρίλιο του 1948, η έκθεση μεταφέρθηκε στο Τελ Αβίβ, στην Katz Art Gallery, και σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής τα έργα απεικονίζουν τη ζωή πίσω από τα συρματοπλέγματα. Έκτοτε όμως τα έργα τέχνης και τα υπόλοιπα χειροτεχνήματα των κρατουμένων στα στρατόπεδα αποθηκεύτηκαν για να περάσουν στη λήθη της ιστορίας. Όπως μας είπε η κ. Sigal Harari, σύζυγος του πρεσβευτή του Ισραήλ στη Λευκωσία και μία εκ των επιμελητών της Έκθεσης, η εύρεση και η επανέκθεση των έργων στην Κύπρο τη γεμίζει με πολλή χαρά, και επαναφέρει στο φως την καλλιτεχνική οπτική, αλλά και τις χειροτεχνικές δεξιότητες μερικών από τους κρατούμενους.

DSC09938

Ακουαρέλα του Haim Barkani που δείχνει την έλλειψη νερού στα στρατόπεδα. (Hashomr Hatzair / Yad Yaari and Moreshet)

Αυτή η έκθεση σύμφωνα με τον έφορο των Μουσείων και έτερο επιμελητή της Έκθεσης κ. Μιχάλη Φαντάρο έχει ιδιαίτερη αξία για την Κύπρο, μιας και επιτρέπει στο κοινό να ψηλαφίσει τους ιστορικούς δεσμούς του νησιού με το γειτονικό Ισραήλ, ενώ από την άλλη πρόκειται για ένα αξιόλογο καλλιτεχνικό γεγονός, μιας και δημιουργείται ένα οξύμωρο σχήμα απλής καλλιτεχνικής έκφρασης, οπου στο ένα σκέλος υπάρχει το τραγικό παρελθόν και στο άλλο η καλλιτεχνική έκφραση.

DSC09940

Τα εκθέματα

Μέσα από τα εκθέματα μπορεί κανείς να διαπιστώσει ποιος ήταν ήδη καλλιτέχνης, ποιος μπορούσε να γίνει τέτοιος και ποιος έδινε όλη την ενέργειά του σε δημιουργικές χειροτεχνίες, αποδιώχνοντας έτσι άσχημες μνήμες, αεργία και οκνηρία. Πολλοί, λοιπόν από τους κρατούμενους αξιοποίησαν τις τεχνικές τους γνώσεις, δημιουργώντας πανέμορφα και κομψά χειροτεχνήματα. Η λεπτομέρειά τους συγκλονιστική, αρκεί να κοιτάξει κάποιος προσεκτικά το μεταλλικό τρακτέρ και το ομοίωμα καραβιού που εκτίθενται. Άλλοι με καλλιτεχνικές τάσεις και παιδεία φιλοτεχνούν ακουαρέλες, σκίτσα κ.ά. Ωστόσο, ακόμη και όσοι δεν είχαν την εμπειρία ή τις γνώσεις έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό για να φτιάξουν το δικό τους έργο, το κέντημα με τον ζωδιακό κύκλο που αντιγράφει την κεντρική παράσταση μωσαϊκού δαπέδου από τα ερείπια συναγωγής στο Beth Alpha (Ισραήλ), που χρονολογείται στον 3ο – 6ο αι. μ.Χ. είναι ένα καλό παράδειγμα.

DSC09922Έτσι, κατά την περίοδο της εδώ αναγκαστικής τους διαμονής μερικοί από τους κρατούμενους, έχοντας επιζήσει από άλλα στρατόπεδα συγκέντρωσης, και αδιάψευστοι μάρτυρες τη Shoah, της Καταστροφής, έδωσαν μορφή και χρώμα σε όσα αποτρόπαια είχαν ζήσει τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και όσα συνέχιζαν να βιώνουν στα στρατόπεδα των Βρετανών στην Κύπρο και φυσικά την ελπίδα για ένα πιο φωτεινό μέλλον.

Πολλοί από αυτούς είχαν την καλλιτεχνική παιδεία και φιλοτέχνησαν πραγματικά αξιόλογα έργα, συνεχίζοντας την επιτυχή καλλιτεχνική τους πορεία και αργότερα, ελεύθεροι πια στο Ισραήλ. Ο Shraga Weil, ο Shmuel Katz και ο Haim Barkani κ.ά. είναι ίσως από τους πιο γνωστούς, οι οποίοι σε νεαροί ακόμη ηλικία δημιούργησαν εξαιρετικής ποιότητας έργα και τα οποία εξέθεσαν στην Έκθεση της Ξυλοτύμπου.

10808029_10204773184786929_747879946_nΟι ακουαρέλες που εκτίθενται, έργα των Shmuel Katz και Haim Barkani, αποτυπώνουν με απίστευτα καλλιτεχνικό τρόπο την έλλειψη νερού, το οποίο ταλάνιζε τους κρατουμένους ή τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στα στρατόπεδα. Τα δε σκίτσα του Shraga Weil εκτός από τη λεπτότητα και την αρμονία των γραμμών δείχνουν με απίστευτα ρεαλιστικό τρόπο μορφασμούς και εκφράσεις των ανθρώπων των στρατοπέδων. Επίσης, εκτός από τις στιγμές καθημερινότητας που αναπαριστώνται στα σκίτσα του Weil μπορεί να διακρίνει κανείς την ελπίδα για το μέλλον (χαρακτηριστικό το σκίτσο με τα δύο παιδιά που φυτεύουν δέντρο μεταξύ των παραγκών).

DSC09934Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της έκθεσης είναι η ανάδειξη της ανάγκης αυτών των ανθρώπων να εκφραστούν, είτε είχαν το ταλέντο είτε όχι. Χρησιμοποιούσαν λοιπόν κάθε πρόσφορο αντικείμενο και υλικό, μεταμορφώνοντάς το σε ένα μικρό έργο τέχνης, απόδειξη της ικανότητας του ανθρώπου, όταν θέλει, ό,τι πιάνει να το κάνει τέχνη (το κέντημα σε σακί αλευριού που εκτίθεται είναι ένα έξοχο παράδειγμα).

Untitled-1

Κέντημα επάνω σε σακί αλευριού με την Κύπρο και την υψηλή εποπτεία των Βρετανών. (Zonder Shmual, Israel)

Η Έκθεση μπορεί να ξυπνήσει μνήμες και στις δύο πλευρές της ανατολικής Μεσογείου. Από τη μία, στο Ισραήλ, μία απλή γυναίκα, εντελώς ανυποψίαστη για το γεγονός, συγκινήθηκε όταν έμαθε ότι η μητέρα της κ. Sigal Harari θα επισκεφθεί την Κύπρο με αφορμή τα εγκαίνια της Έκθεσης, αφού και η ίδια είχε γεννηθεί στην Κύπρο εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Από την άλλη, στην Ξυλοτύμπου οι γεροντότεροι θυμούνται ολοκάθαρα τους ανθρώπους εκείνους και τις σχέσεις τους. Μικροϊστορίες ακούγονται ακόμα στο χωριό για ανθρώπους που κρυφά κυκλοφορούσαν στα στρατόπεδα για να προσφέρουν νερό ή άλλη βοήθεια στους κρατούμενους.

Η έκθεση φιλοξενείται στα Μουσεία Παγκυπρίου Γυμνασίου, στο οποίο διοργανώνονται και Προγράμματα Εκπαιδευτικής Επιμόρφωσης. Η παρούσα Έκθεση εντάσσεται στην εκπαιδευτική πολιτική των Μουσείων και όσα σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης επιθυμούν μπορούν να επικοινωνήσουν με το Μουσείο ώστε να λάβουν μέρος στο συγκεκριμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Πληροφορίες τηλ. 22466014 / email pgmuseum@cytanet.com.cy.

Ώρες επίσκεψης

Δευτέρα-Τρίτη, Πέμπτη-Παρασκευή 09:00-15:30. Τετάρτη 09:00-17:00 και Σάββατο 09:00-13:00, Γωνία οδών Αγίου Ιωάννη και Θησέως, παραπλεύρως Παγκυπρίου Γυμνασίου. Διάρκεια Έκθεσης έως 12/12/2014. Στην Έκθεση υπάρχει η δυνατότητα ξενάγησης στα ελληνικά, στα αγγλικά και στα εβραϊκά. Η Έκθεση γίνεται σε συνεργασία των Μουσείων του Παγκυπρίου Γυμνασίου με την Πρεσβεία του Ισραήλ στην Κύπρο, με τη συνεισφορά των Κέντρων Μελετών και Τεκμηρίωσης Hashomer HaTzair – YadYaari και Moreshet.

 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΟΥΡΟΥΠΑΚΗΣ, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΥΠΡΟΥ, 9/11/2014

 TEX_20141109_01-1

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s