Για ιδές περβόλιν όμορφο

Οάσεις εντός των τειχών και σαν χαλί πράσινο στις εισόδους των πόλεων, τα περβόλια αφειδώλευτα έδιναν τους γλυκούς καρπούς τους σε όλους

Αν και ο τίτλος παραπέμπει σε έτερο νησί της Μεσογείου, την Κρήτη, ωστόσο, κάπως έτσι θα μπορούσαμε να δούμε τη Λευκωσία, αλλά και άλλες πόλεις και χωριά της Κύπρου, ένα περιβόλι ολάνθιστο με χίλια καλούδια μέσα, αναλόγως της εποχής. Παρά λοιπόν το ξηρό του κλίματος σε ολόκληρη την Κύπρο υπήρχαν περιβόλια με διάφορα οπωροφόρα δέντρα, τα οποία τροφοδοτούσαν με φρέσκα φρούτα και λαχανικά τους κατοίκους των πόλεων αλλά και τα πληρώματα των πλοίων, στην περίπτωση της Αμμοχώστου αλλά και στο Κίτιο. Σε αντίθεση με τα περίχωρα των πόλεων, όπου υπήρχαν καταπράσινα και ευωδιαστά περιβόλια που ικανοποιούσαν τις ανάγκες των πόλεων, εντός των τειχών όμως περβολόκηποι βρίσκονταν εντός των περιβόλων των λατινικών μονών. Οι παραδεισένιοι αυτοί κήποι με πάρα πολλά οπωροφόρα δέντρα και όχι μόνο αποτελούσαν μικρές οάσεις στις στενόκοπες και περίκλειστες από τα τείχη πόλεις. Σκεφτείτε μόνο τον κήπο του τεμένους Ομεριέ που στέκει σήμερα στη θέση της παλαιάς μονής των Αυγουστινιανών μοναχών. Οι πανύψηλοι φοίνικες και τα λιγοστά εναπομείναντα καρποφόρα δέντρα δίνουν μια μόνο εικόνα από την ομορφιά του. Αναφέρεται άλλωστε συχνά από τους περιηγητές του μεσαίωνα η ομορφιά του περβολόκηπου της μονής των Δομινικανών μοναχών της Λευκωσίας.

DSC05821

Στην Κρόνακα του Λεόντιου Μαχαιρά αναφέρεται ότι όταν επέδραμαν στην Κύπρο ακρίδες «χωραφία καὶ εἰς περιβολία καὶ δέντρη και κιτρομηλίες καὶ ἀμπελία, καὶ οὗλα ἐξήλειψέν τα» συνεχίζοντας σε δραματικό τόνο «καὶ τὸν Καλαμουνίου τὰ περιβόλαια εἰς γ’ χρόνους ἐξήλειψέν τα παντελῶς, καὶ ἔμειναν τὰ δέντρα γυμνά, ὡς γοιὸν τὸν χειμώναν, καὶ κιτρομηλίες καὶ οὗλα, κ’ ἐλιές καὶ κερατζιὲς καὶ ἐξεράναν πολλά».

Kastro_Lemesou_by_alimuse

Τα περιβόλια του Καλαμουνίου, έξω από τη Χρυσοχού ήταν απ’ ό,τι βλέπουμε φυτεμένα με λογής-λογής καρποφόρα δέντρα, όπως κιτρομηλιές, ελιές, κερασιές που οπωσδήποτε θα ήταν ένα χάρμα ιδέσθαι κατά την περίοδο της ανθοφορίας τους. Άλλα περίφημα περβόλια βρισκόντουσαν στην Αμμόχωστο, τα περβόλια της Τζιλίρης και όπως πάλι μας πληροφορεί ο Λεόντιος Μαχαιράς «καὶ ἧλθαν εἰς τὰ περιβόλεα τῆς Τζιλίρης, καὶ ἐκουρσέψαν καὶ ἐλαβώσαν καὶ πολλοὺς περβολάριδες», όλα αυτά τα έκαναν ο Γενουάτες, το 1373, κατά την πολιορκία της πόλης.

DSC07843_1Λίγα χρόνια μετά ο περιηγητής Νικολό Μαρτόνι περιγράφει τη φρουταγορά της πόλης που βρισκόταν μεταξύ του καθεδρικού του Αγίου Νικολάου και του μεγάρου όπου κατοικούσε ο Γενοβέζος διοικητής της πόλης. Σε αυτή επωλούντο εκτός από λαχανικά και φρούτα, ψωμί, υφάσματα και άλλες πραμάτειες, όπως και στην Κάπουα.

Μεγάλες εκτάσεις από περβόλια διέθετε και το Κίτιο. Διαβάζουμε ξανά στον Λεόντιο Μαχαιρά «Καὶ εἶχεν ἕναν μίλιν απὸ τὴν χώραν ὡς τὸν λιμιόναν, καὶ ἐκεῖ ὁ τόπος εἶνε γεμάτος περιβόλια καὶ πολλὺν καλάμιν τοῦ ζαχάριτος, καὶ οἱ Σαρακηνοί ἔτον χωσμένοι ἐ(ι)ς τοὺς φραμοὺς καὶ εἰς τὰ καλαμερὰ τῶν περιβόλαιων». Για ακόμη μία φορά οι αθώοι περβολάρηδες έπεσαν θύματα. Ο Στέφανος ντε Λουζινιάν επίσης περιγράφει τα περιβόλια του Κιτίου, αλλά και τα οπωροφόρα δέντρα που φύονται στο νησί. Μιλάει λοιπόν για κεράσια, καστανιές, χουρμαδιές και χαρούπια. Επισημαίνει ότι το mouses, που όπως λέει οι Έλληνες το ονομάζουν pomme de Paradis, είναι άραγε το ελληνικό μηλάπιον;

fournes-oranges-small

Το πιο ενδεικτικό όμως από τα περιβόλια που συναντάμε κατά τον μεσαίωνα στην Κύπρο είναι ο περίφημος Δενδρόκηπος του Πεύκου, που σύμφωνα με τις πηγές βρισκόταν στα ανατολικά της Λευκωσίας, περίπου στα σημερινά όρη του Καϊμακλίου. Ο βασιλικός αυτός κήπος ή καλύτερα το βασιλικό αυτό περιβόλι παραχωρήθηκε το 1468 στον Θεοδωρή, γιο του Σύρου Said. Εντός του περιβολιού υπήρχαν 120 ροδιές, 30 μικρές και μεγάλες μουριές, τρεις χρυσομηλιές, οκτώ συκιές, οκτώ τζιτζιφιές, οκτώ μηλιές, τρεις καρυδιές, δύο μπουρνελιές, μία μικρή ελιά, 20 ροδακινιές και τέσσερεις αναρριχώμενες κληματαριές και χαρουπιές. Εντός του κτήματος υπήρχαν όλες οι απαραίτητες κτηριακές υποδομές, όπως υποστατικά, δεξαμενές, κατασκευές για κληματαριές και γενικό ό,τι χρειαζόταν ένα κτήμα για την κανονική λειτουργία του. Επρόκειτο λοιπόν για ένα πολύ πλούσιο κτήμα, το οποίο οπωσδήποτε θα προμήθευε και τη βασιλική κουζίνα των Λουζινιανών.

Άλλο περίφημο περιβόλι της Λευκωσίας ήταν του Φακελάτου ή του Αρκατικού. Μικρότερης, βέβαια, έκτασης περιβόλια υπήρχαν σε όλη την Κύπρο.

Απόστολος Κουρουπάκης, Καυτές Πιπεριές, τχ. 7

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s