Το αλάτι είναι βασικό συστατικό της διατροφής μας, και όχι μόνο νοστιμίζει τα φαγητά μας, άλλα έχει ιατρική χρήση. Από πολύ παλιά παίζει βασικό ρόλο στην οικονομία πολλών περιοχών. Σύμφωνα με τον θρύλο στην Κύπρο το αλάτι έφτασε μάλλον ως κατάρα, παρά ως ευλογία, αν και στο τέλος η παραγωγή άλατος ήταν το καλύτερο δώρο που θα μπορούσε να έχει η Κύπρος. Λέγεται λοιπόν ότι ο Άγιος Λάζαρος ζήτησε από χωρικούς της περιοχής του Κιτίου, κατ’ άλλους από μία δύστροπη χωρική, να του δώσουν λίγα σταφύλια, εκείνοι όμως του αρνήθηκαν, βλέποντας ο Άγιος ένα κοφίνι ρώτησε τι έχει μέσα, του απάντησαν ότι έχει μέσα αλάτι, ενώ είχε σταφύλια. Τότε ο Άγιος είπε: Είθε όλα αυτά τα αμπέλια να γίνουν αλάτι… Κάπως έτσι οι αμπελώνες έδωσαν τη θέση τους στην Αλυκή της Λάρνακας που έμελλε να πρωταγωνιστήσει στην οικονομική ζωή της περιοχής για εκατοντάδες χρόνια. Το κυπριακό αλάτι ήταν γνωστό ήδη από την αρχαιότητα αφού και ο Ρωμαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, αλλά και ο Διοσκουρίδης το αναφέρουν ως ευεργετικό, κάτι που επιβεβαιώνει και ο Ιπποκράτης. Αναφέρει ο Πλίνιος και το Κίτιο όπου παράγεται αλάτι «sale exaestuant, […] sicut ad Citium in Cypro», επαινεί επίσης το αλάτι της Σαλαμίνας «Marinorum maxume laudatur Cyprius a Salamine».

Pages from Travels_in_Egypt_Nubia_Holy_Land_Mount_L

Η αλυκή της Λάρνακας το 1814, από Light, Henry, Sir, «Travels in Egypt, Nubia, Holy Land, Mount Lebanon, and Cyprus: In the Year 1814» London 1818.

Μάλιστα, και ο Ιπποκράτης αναφέρεται στο «κύπριον άλας» το οποίο μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν οι γυναίκες κατά την περίοδο της επιμήνιας, δηλαδή κατά τις τρεις πρώτες μέρες της εμμήνου ρύσεως. Ο Διοσκουρίδης αναφέρει ότι η χαμηλή πεδιάδα της Σαλαμίνας γεμίζει θαλασσινό νερό κοντά στις εκβολές του Πεδιαίου και του Ιδαλία, όπου σχηματίζονταν αλυκές. Ίσως ο Διοσκουρίδης να συγχέει το Κίτιο με τη Σαλαμίνα, αν και δεν αποκλείεται και η Σαλαμίνα να είχε τη δική της αλυκή, άλλωστε ο Πλίνιος το θεωρεί ένα από τα καλύτερα. Η παραγωγή και η εμπορία του αλατιού ήταν κρατικό μονοπώλιο, μιας και η αξία του ήταν σημαντική ήδη από τα αρχαία χρόνια. Οι Λουζινιανοί βασιλείς και αργότερα οι Βενετοί είχαν θεσπίσει αυστηρούς νόμους σχετικά με το αλάτι. Απαγορευόταν για παράδειγμα η εμπορία και μεταφορά αλατιού από τη μία πόλη στην άλλη, η εξαγωγή του κ.λπ. Μάλιστα, οι κάτοικοι του νησιού επιβαρύνονταν και από σχετικό φόρο, κάτι που έφερε την αντίδρασή τους, κάποια στιγμή στα μέσα του 16ου αιώνα. Το 1382 ο Φρειδερίκος Κορνάρος, της γνωστής οικογενείας Βενετών ευγενών, είχε αναλάβει εργολαβικά από τον βασιλιά τη συλλογή, εμπορία και εξαγωγή του, εκτός του βασιλείου. Φυσικά, τα βασιλικά ταμεία μόνο ωφέλεια είχαν, όπως και ο εργολάβος. συνήθη πράγματα δηλαδή. Με την οθωμανική κατάκτηση του νησιού οι αλυκές του νησιού, και κυρίως της Λάρνακας, σταδιακά έχασαν την αξία τους και μειώθηκε η παραγωγή αλατιού, κάτι που συνεχίστηκε και επί Αγγλοκρατίας.

 

Οι αλυκές

Η αλυκή της Λάρνακας, για εκατοντάδες τουλάχιστον χρόνια, ήταν ένα χρυσωρυχείο, αν και υπήρχε αλυκή και στη Λεμεσό, που όμως παρήγε χαμηλότερης ποιότητας αλάτι. Η σπουδαιότητα της αλυκής της Λάρνακας φαινόταν και από το γεγονός ότι οι Βενετοί είχαν ειδικό αξιωματούχο, τον capitano delle Saline, κάτι που συνέχισαν να κάνουν και οι Οθωμανοί, οι οποίοι ενοικίαζαν κατ’ αποκοπή την παραγωγή σε διάφορους «επιχειρηματίες» της εποχής. Μάλιστα, οι Βενετοί είχαν περιβάλει τη λίμνη με τοιχίο. Ο ιστοριογράφος αρχιμανδρίτης Κυπριανός στην Ιστορία Χρονολογική (1788) σημειώνει τα εξής «Ετέρα [λίμνη άλατος] είναι εκείνη του Κιτίου μεγίστη, και άλατος εκλεκτωτέρου και του της Ιταλίας. Εξ αυτής και ο πλησίον τόπος ωνομάσθη Αλικαίς». Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία αλυκές υπήρχαν και στον Πύργο της Τηλλυρίας, στην Καρπασία, κοντά στις Καμάρες, αλλά και στον Καλοπαναγιώτη.

Αλάτι και δοξασίες

Ακριβώς επειδή το αλάτι είναι ένα πολύτιμο προϊόν και επειδή εμείς οι ίδιοι κατά τον Μιλήσιο είμαστε νερό, ίσως είμαστε και λίγο αλάτι -υμείς εστέ το άλας της γης-, οπότε αυτή η λευκή ουσία, που νοστιμίζει το φαγητό μας συχνά έπαιζε ρόλο και στη ζωή μας. Στο Ριζοκάρπασο οι γυναίκες τοποθετούσαν πλάι στην κούνια του μωρού αλάτι, για να διώξουν το κακό. Στη Λάπηθο και αλλού στην Κύπρο έδιναν στο μωρό μετά το εκκλησίασμα πάντα κάτι λευκό όπως αλάτι, ζάχαρη ή βαμβάκι για να ζήσουν πολλά χρόνια και να ασπρίσουν τα μαλλιά του. Συνθλίβοντας έναν βώλο αλάτι οι παλαιότεροι ετοίμαζαν τον «νουν», ώστε το μωρό να γίνει νούσιμο, και γι’ αυτό έβαζαν να κοπανίσει το αλάτι ένα έξυπνο άτομο του οικογενειακού περίγυρου, κάπως έτσι έμεινε κι η φράση «είσαι τέλεια ανάλατος» . Οι νεαρές κοπέλες την Καθαρά Δευτέρα ετοίμαζαν την «αρμυροκουλλούρα» που την έβαζαν κάτω από το μαξιλάρι τους, για να μάθουν ποιον θα παντρευτούν ή στο Παλαίκυθρο, όταν ένα μωρό ήταν άρρωστο, πάλι με την αρμυροκουλλούρα ή αρμυροκουλλούρι έπαιρναν το μωρό και το παρασκεύασμα σε ένα σταυροδρόμι για να γιατρευτεί. Τελικά, κάθε εποχή έχει και τον δικό της λευκό χρυσό, άλλοτε η ζάχαρη, άλλοτε το αλάτι, ωστόσο, σε κάθε περίπτωση η πλούσια κυπριακή γη έδινε πάντα τα απαραίτητα εφόδια για το προς το ζην των κατοίκων του νησιού. Φυσικά, τα κέρδη από όσα αφειδώλευτα έδινε και δίνει η κυπριακή γαία και θάλασσα δεν τα καρπώνονταν όλοι ισομερώς.

Απόστολος Κουρουπάκης, Καυτές Πιπεριές, τχ. 5

Διαβάστε επίσης:

Για τα χαρούπια στην Κύπρο: Περί χαρουπιού ολίγα

 Για τη ζάχαρη στην Κύπρο: Τα λίγα λόγια ζάχαρη

 Για την Κουμανταρία: Οίνος κυπριακός ή κουμανταρία

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s