Η ταξιδιωτική λογοτεχνία και η αξία της

  •  Παρουσίαση του έργου του Τεύκρου Ανθία «Στη χώρα του Νείλου. Ταξιδεύοντας στην Αίγυπτο», με Πρόλογος- Έρευνα και Επιμέλεια του Ανδρ. Κ.Α. Σοφοκλέους, εκδ: Εν Τύποις, Λευκωσία 2012.

neilou

Η ταξιδιωτική λογοτεχνία έστω και υπό μορφή δημοσιογραφικής ανταπόκρισης, είναι ένα μάλλον παραμελημένο είδος στην Κύπρο και δεν έχει μελετηθεί όπως θα άξιζε. Η μελέτη των περιηγητικών κειμένων μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες, αλλά και μέσω της επεξεργασίας τους μπορούν να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα και ενδιαφέρουσες ειδήσεις, τόσο για τον γράφοντα ανταποκριτή όσο και για τον παρουσιαζόμενο τόπο. Ο κυπριακός Τύπος βρίθει από τέτοιου είδους δημοσιογραφικές αποστολές, εντός αλλά και εκτός Κύπρου. Αρκετοί καταξιωμένοι, αργότερα, λογοτέχνες καταπιάστηκαν με αυτού του είδους τη γραφή, είτε για να προσποριστούν τα προς το ζην είτε γιατί τους μάγευε το συγκεκριμένο είδος και ήθελαν με αυτόν τον τρόπο να αποδείξουν τη λογοτεχνική τους αξία. Την παρουσίαση μιας τέτοιας ανταπόκρισης έφερε ξανά στο φως της δημοσιότητας ο Ανδρέας Κλ. Σοφοκλέους, γνωστός για τις πολύ σημαντικές δουλειές του, και βαθύς γνώστης και μελετητής του κυπριακού Τύπου (μερικά από τα σχετικά έργα του είναι το 4τομο «Συμβολή στην ιστορία του κυπριακού τύπου», Λευκωσία 1995-2006, «Οι κυπριακές εφημερίδες στο τέλος του ΙΘ΄ αιώνα», Λευκωσία 1984, «Οι πρώτες ελληνικές εφημερίδες της Λευκωσίας: από τα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας μέχρι την προσάρτηση της Κύπρου το 1914», Λευκωσία 1997, «Οι Ολυμπιακοί αγώνες 1896 και 1904 μέσα από τις κυπριακές εφημερίδες: η κυπριακή συμμετοχή και η εθνική έξαρση», Λευκωσία 2004, και πολλά άλλα σχετικά με τον Τύπο). Ο ακούραστος αυτός μελετητής, λοιπόν, αναδημοσιεύει μία τέτοια ταξιδιωτική αποστολή του σημαντικού λογοτέχνη και αγωνιστή Τεύκρου Ανθία, στην Αίγυπτο, που δημοσιεύθηκε στην πρωινή καθημερινή εφημερίδα της Λευκωσίας «Πρωινή» την περίοδο 1936-1937 με τον τίτλο «Στη χώρα του Νείλου», δίνοντας στον αναγνώστη μία πλήρως κατατοπιστική εικόνα της Αιγύπτου της δύσκολης περιόδου του 1935-1937, η οποία σε κάποια σημεία ξεφεύγει και τείνει να γίνει κοινωνιολογική ανάλυση, φιλολογική και συνάμα λογοτεχνική παρέμβαση. Οι περίγραφες των πόλεων της Αιγύπτου που επισκέφθηκε ο Ανθίας, πραγματικά αντιπροσωπεύουν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο αυτά που ο ίδιος αντίκρισε (Κάιρο, Αλεξάνδρεια, Πορτ Σάιντ, πολλά αξιοθέατα).

Ένας Κύπριος λογοτέχνης μεταφέρει άγνωστες εικόνες μιας μυστηριώδους χώρας στο ευρύ κοινό μέσω των ανταποκρίσεων του.

Όσα εντυπωσιακά και παράξενα συνάντησε ο ανταποκριτής της «Πρωινής» τα αποτυπώνει γλαφυρά και παραστατικά στις σελίδες της εφημερίδας του. Ο αναγνώστης, εκτός από την εικόνα που σχηματίζει, διαβάζοντας τις ανταποκρίσεις του Ανθία για τον λαό και τα ήθη της Αιγύπτου, μαθαίνει για τη φιλανθρωπική και φιλεκπαιδευτική δράση της Ελληνικής και της Κυπριακής παροικίας στη χώρα του Νείλου. Μία πλειάδα Ελλαδιτών και Κυπρίων επιφανών κατοίκων της χώρας των Φαραώ προσπαθεί να κρατήσει άσβεστο το φως της ελληνικής παιδείας, ιδιαίτερα στην πόλη του φάρου, την Αλεξάνδρεια (Γλαύκος Αλιθέρσης, Στέφανος Πάργας, Πόλης Μοδινός, Κ.Ν. Κωνσταντινίδης και άλλοι πολλοί). Στενοχωριέται, επειδή δεν καταφέρνει να συναντήσει τον μεγάλο Νίκο Νικολαΐδη, ωστόσο του αφιερώνει μερικές σελίδες της ανταπόκρισής του, εγκωμιάζοντάς τον. Μιλάει με θαυμασμό, επίσης, για τους Γλαύκο Αλιθέρση και Λουκά Χριστοφίδη, ενώ δεν παραλείπει να αναφέρει και έναν όχι και τόσο γνωστό Κύπριο λογοτέχνη, τον Άρη Αργυρίου ή Πεγώτη. Ενδιαφέρον στοιχείο στην παρουσίαση της Αιγύπτου από τον Ανθία είναι οι κοινωνιολογικές και επιχειρηματικές-εμπορικές του παρεκβάσεις, πράγμα που δείχνει την πολυπραγμοσύνη του συγγραφέα και τις ευαισθησίες του. Αναθεματίζει όσα κακά και ανήθικα συμβαίνουν στη χώρα των πυραμίδων (παιδική πορνεία, παιδεραστία κ. ά.), δίνοντας, μάλιστα, και πιπεράτες πληροφορίες.

anthias

Τεύκρος Ανθίας (1903-1968) χαρακτικό Τηλέμαχου Κάνθου.

Ο ανταποκριτής αναφέρει και πολλά άλλα ενδιαφέροντα όπως το πείραμα του Κρητικού γιατρού Λαγουδάκη με εθελοντή Κύπριο λεπρό. Ο Ανθίας παρουσιάζει, επίσης, συνοπτικά τη λειτουργία της Ελληνικής Κοινότητας και τη δυναμική παρουσίας της κυπριακής παροικίας στη χωρα τού Νείλου. Συνομιλεί με σημαντικούς παράγοντες της κυπριακής αδελφότητας, όπως τον Περαίο και τον Κυθρεώτη Κώστα Αντωνιάδη, οι οποίοι προτείνουν και προωθούν πρωτοποριακές ιδέες, όπως η δημιουργία του Σπιτιού της Κύπρου, όπου θα διαφημίζεται η Κύπρος ως τουριστικός προορισμός αλλά και ως πιθανός εμπορικός εταίρος της Αιγύπτου, καθώς και η γενικότερη σύσφιξη των σχέσεων των Κυπρίων μεταξύ τους αλλά και με το πατρογονικό τους νησί, μέσω διαφόρων δράσεων. Ο Τεύκρος Ανθίας ακούει και καταγράφει με ενδιαφέρον όλες αυτές τις προτάσεις, πολλές από αυτές αρκετά πρωτοποριακές για την εποχή. Μέσα από τις ανταποκρίσεις του Ανθία, παρουσιάζονται στους τότε αναγνώστες, αλλά και σε εμάς σήμερα, χάρη στην προσπάθεια του Ανδρέα Σοφοκλέους, πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στα κυπριακά γράμματα, αλλά και στην επιστήμη εν γένει. Πρόσωπα που, καίτοι εγκατεστημένα από δεκαετίες στην Αλεξάνδρεια, προσπαθούσαν πάντοτε για τη διατήρηση της κυπριακής ταυτότητας σε ένα περιβάλλον που έτεινε να γίνει αφιλόξενο (π.χ. ο Απόστολος Λεοντής, αρχισυντάκτης της εφημερίδας «Ταχυδρόμος», ο σπουδαίος δάσκαλος και παιδαγωγός, Γρηγόρης Πετρώνδας, οι γιατροί Λοΐζος Ολύμπιος και Παπαέλληνας). Μετά από κάποια χρόνια θα ακολουθήσει ο διωγμός Ελλαδιτών και Κυπρίων, αλλά και όλων των ξένων από την Αίγυπτο. Οπωσδήποτε τέτοιες εκδοτικές προσπάθειες από χαλκέντερους ερευνητές και καλούς γνώστες του αντικειμένου, όπως είναι ο Ανδρέας Σοφοκλέους, συμβάλλουν θετικά στην ανάπτυξη και περαιτέρω προώθηση των κυπριακών γραμμάτων. Θυμίζουν ξεχασμένες πτυχές της ιστορίας της κυπριακής γραμματολογίας και προσφέρουν στο ευρύ κοινό, μέσω των κειμένων αυτών, ενδιαφέρουσες ιστορικές και λογοτεχνικές πληροφορίες, ενώ παρουσιάζουν ξεχωριστές πνευματικές μορφές του τόπου στο αναγνωστικό κοινό, όπως ακριβώς ο Τεύκρος Ανθίας, ο οποίος αναδεικνύεται γλαφυρός και στο είδος της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας.

Θεοδόσης Πυλαρινός – Απόστολος Κουρουπάκης, εφ. Η Καθημερινή Κύπρου, 30.09.2012

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s