Ανδρέας Παστελλάς: Ένας άξιος δάσκαλος και βαθυστόχαστος πνευματικός άνθρωπος

Ο ποιητής-φιλόλογος-συγγραφέας Ανδρέας Παστελλάς γεννήθηκε στην Κάτω Πάφο της Κύπρου το 1932. Εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη Λεμεσό, λόγω του επαγγέλματος του πατέρα του, ο οποίος ήταν τελωνειακός υπάλληλος. Υπήρξε συνεργάτης στο περιοδικό «Κυπριακά Γράμματα», ενώ αργότερα διετέλεσε μέλος της εκδοτικής επιτροπής των περιοδικών Κυπριακά Χρονικά και Επιθεώρηση Λόγου. Απόφοιτος του Ελληνικού Γυμνασίου Λεμεσού, σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Βηρυτού. Εργάστηκε ως φιλόλογος Μέσης Εκπαίδευσης, επιθεωρητής φιλολογικών μαθημάτων, αφυπηρετώντας ως λυκειάρχης. Έλαβε μέρος στον αγώνα της ΕΟΚΑ (1955-1959).

Ο Ανδρέας Παστελλάς ποιητικά έδωσε μόνο δύο συλλογές («Χώρος διασποράς», Κύπρος, 1970 και «Ματαθανατίως αποσχηματισθείς», Κύπρος, 1995), οι οποίες απείχαν η μία από την άλλη 25 χρόνια. Ωστόσο, αυτή η χρονική απόσταση ήταν καταλυτική για την τελική διαμόρφωση του ποιητικού του λόγου, ο οποίος διαπνέεται από μία ελληνοκεντρική ματιά, που συχνά προσλαμβάνει πανανθρώπινα χαρακτηριστικά και οικουμενικότητα.
Συνέγραψε, επίσης, «Τα καθ’ οδόν» (φιλολογικά και κριτικά κείμενα, 2002), «Σχήματα αντιθετικών δομών στην ποίηση και την ποιητική του Κωστή Παλαμά», 2002, «Γκρίζο έως βαθύχρωμο σκούρο. Μικρές τομές και ανιχνεύσεις σε μεγάλα θέματα της καθημερινής ζωής, Κύπρος, 2003,

1skjdls

Ο Ανδρέας Παστελλάς.

Οι σπουδές του του έδωσαν από νωρίς τα φιλολογικά όπλα με τα οποία θα άφηνε το ανεξίτηλο στίγμα του στη σύγχρονη λογοτεχνική παράδοση της Κύπρου. Δεν αμφιταλαντεύτηκε ούτε γλωσσικά ούτε θεωρητικά, από τις απαρχές της λογοτεχνικής και φιλολογικής του διαδρομής αποκρυστάλλωσε ιδέες, θεωρητική σκοπιά και γλώσσα. Η ματιά του για την αγαπημένη του Κύπρο ακολούθησε μία σταθερή και αδιασάλευτη πορεία, αφού πάντοτε διαισθανόταν την πραγματικότητα που τα γεγονότα επέβαλλαν, από τους καιρούς της μεταρσίωσης του εθνικού πόθου για την απελευθέρωση του νησιού από τη βρετανική κυριαρχία έως την απογοήτευση και την ελπίδα για την ανατολή μιας άλλης Κύπρου, μετά την εισβολή του 1974 και τα όσα επισυνέβησαν. Οι στίχοι του συχνά καυτηρίασαν με καβαφική ειρωνεία τη σύγχρονη καθημερινότητα των ανθρώπων της Κύπρου (ενδεικτικά τα ποιήματά του «Εν Συβάρει 413 π.Χ.» και «Εμπορεία Φοινικικά»).

Εμπορεία Φοινικικά
Στην πατρίδα μου πλήθυναν οι Φοίνικες /
την πατρίδα μου πουλάν καθημερινά μεσοτιμής οι Φοίνικες /
σε κάθε γωνιά εμπορείο φοινικικό, /
εκεί όπου άλλοτε βλάσταινε μονάχα/
η δάφνη η ελληνική /
για τους γενναίους.
(Χώρος διασποράς, σ. 38)

Γενικά το ποιητικό του έργο διαπνέεται από ιστορική συνέχεια και προσωπική ιδεολογική συνέπεια. Ο Παστελλάς διέθετε ισχυρή πνευματική φαρέτρα, που του έδινε τη δυνατότητα να κινείται με περισσή άνεση από την αρχαιότητα έως το σήμερα, αφού γνώριζε σε βάθος την ιστορία και τη λογοτεχνία της Κύπρου.

Το αυτοκέφαλον
Απ’ τον καιρό που γίναμε αυτοκέφαλοι /
θρίαμβος της βυζαντινής διπλωματίας μας /
τρομάρα του θεοσεβούς αυτοκράτορα Ζήνωνα /
μια ώρα αρχύτερα να μας ξεφορτωθεί /
γίναμε ξεροκέφαλοι /
κι όλο του κεφαλιού μας κάναμε, /
αλλά κάθε φορά το κάθε μας μοιραίο σφάλμα /
ανάθεμα φορτώναμε την τύφλα μας /
σ’ άλλων ανύποπτων κεφάλια.
(Μεταθανατίως αποσχηματισθείς, σ. 37)

Στηλιτεύει με εύστοχο τρόπο τον σύγχρονο τρόπο ζωής που χαρακτηρίζεται από τρυφηλότητα, από μία πολυεθνικότητα που ελλοχεύει κινδύνους. Λέξεις σχεδόν σημερινές, καταστάσεις επίκαιρες.

DSC09386

Το εξώφυλλο της β΄ έκδοσης της συλλογής «Χώρος διασποράς».

Τοπίο παραλιακής πόλης
(οδός Προμάχων Ελευθερίας)
Φωτισμένα παράθυρα πολυκατοικιών / σε δρόμο φαρδύ και σίγουρο /
σημαιοστολισμένα μπαλκόνια / αραβικές κελεμπίες ν’ ανεμίζουν θριαμβικά
νιαγάρες εργάζονται πυρετωδώς / γεμίζουν βόθρους και παραδεξάμενα /
φουκούδες μετά μπαταρίας / σ’ αναπεπταμένο πεδίο μάχης /
μασέλες οκτακύλινδρες / σε ρυθμό / πιστονιών αερόψυκτων μηχανών /
ρεψίματα και πορδές / η πολιτεία αγκομαχώντας / καταβροχθίζει την ευτυχία της.
(Μεταθανατίως αποσχηματισθείς, σ. 36)

Οι αγωνίες του δάσκαλου και πνευματικού Παστελλά αποτυπώνονται έκδηλα, εκτός από τις δύο ποιητικές του συλλογές, και στα δοκίμιά του: ο πολιτιστικός μαρασμός της Κύπρου, ο στείρος ανταγωνισμός των ανθρώπων, η επίδοση σε αγώνα γρήγορου πλουτισμού από τους σύγχρονους του, όλα τα κακώς έχοντα κατατρύχουν τον άνθρωπο και θεωρητικό Παστελλά. Θεώρησε χρέος των συμπολιτών του την επένδυση στον πολιτισμό, στις πανανθρώπινες και σταθερές αξίες που πρέπει να χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο. Αγωνίστηκε γι’ αυτά, όπως άλλωστε είχε μάθει να πράττει συστηματικά σε όλη τη ζωή του. Παρότρυνε δε με το παράδειγμά του τους γύρω του να κάνουν το ίδιο, όπως είχε δείξει ως δάσκαλος. Ο Ανδρέας Παστελλάς είναι σίγουρο ότι άφησε ανεξίτηλα χαραγμένο το όνομά του στην κυπριακή λογοτεχνία και πολιτισμό. Ένας άξιος δάσκαλος, μία βαθυστόχαστη προσωπικότητα, ένα σημαντικό κεφάλαιο στον σύγχρονο πνευματικό πολιτισμό της Κύπρου που έφυγε, αφήνοντας στους νεότερους και στους επόμενους μία ευάριθμη αλλά σημαντική πνευματική παρακαταθήκη.

Αναλυτική παρουσίαση του έργου του και της φιλολογικής του διαδρομής έχει γίνει στο βραβευθέν έργο του καθηγητή Θεοδόση Πυλαρινού, «Εν ειναλίη Κύπρω έσσετ’ αοιδός. Μελετήματα για την κυπριακή λογοτεχνία», Αθήνα 2011, (βλ. Λογοτεχνικά ανάλεκτα Κύπρου)

Τυρταίου λόγος επιμνημόσυνος
«Άμωμοι σεις, αν έπταισαν ο Δίαιος κι ο Κριτόλαος»
(Κ. Καβάφη, «Υπέρ τής Αχαϊκής Συμπολιτείας Πολεμήσαντες»)

Με το χέρι απαλά ν’ ακουμπά στο στήθος / με τα παγούρια γεμάτα ακόμη νερό της Κρήτης /
κοιμούνται μέσα στο πυρίτιο του πρωινού / στο προαύλιο της Παναγίας της Μακεδονίτισσας / κάτω από τα χλοερά νιοκομμένα κλαδιά / που τους σκέπασαν /
οι ουράνιοι προσκυνητές που ήλθαν στη χάρη της / κουρασμένοι από το νυχτερινό ταξίδι τους. / Καπνίζουν ακόμη / Τα καμίνια του Παλαίκυθρου / κορμιά Ελλήνων στα κρεματόρια /
της Μεσαορίας / σπόνδυλοι κεράμων / της απ’ αιώνων Ιστορίας.

Δεν θα ξαναδούν ποτέ πια / τη χλόη ν’ ανηφορίζει στις πλαγιές / που σβήνεται χλωμή /
προτού προλάβει να ντυθεί / το χρώμα του πράσινου. / Ξεσκλίδια τους παρασέρνει /
ο άνεμος / κρεμασμένους σε πεθαμένα δένδρα / ψηλά στους βράχους της Γομαρίστρας /
μπρούμυτα δαγκώνοντας / το χώμα της μάνας γης / το κεφάλι ακουμπώντας στο βασανισμένο στήθος της / στις θερισμένες θημωνιές των κάμπων μας.

Η ενδημική ανομβρία της πατρίδας / δεν άφησε να φυτρώσουν / οι παπαρούνες στους τάφους σας / οι κυνηγοί κεφαλών / σας ξέχασαν / κυνηγώντας ζωντανούς αδελφούς /
να τους φορτώσουν κοινά κρίματα. / Από τα υπερώα των νεφελωμάτων του λόγου /
τη χλαπαταγή κάλπικων κερμάτων / που γεμίζουν τα ταμεία των υπεραγορών /
κατεβαίνω / στο ασβεστωμένο πλακόστρωτο / του στίχου / πατώντας /
στους ξεραμένους κόντυλους των σπαρτών / δίπλα στο τρυπημένο κράνος σας.

Στο μοναχικό ξωκλήσι της Καντάρας / μικρός λαμπαδηφόρος / βοηθός εφημέριου /
ισοκρατώντας / ψάλλουμε την τίμια φήμη σας / προϊσταμένου Κοσμά του Αιτωλού /
συλλειτουργούντος Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη / παρόντων του Κίτσου Τζαβέλα και Στρατηγού Μακρυγιάννη.  Aίνος και αλληλούια / εις τους αιώνας των αιώνων.
(Μεταθανατίως αποσχηματισθείς, σ. 11)

Απόστολος Κουρουπάκης, εφ. Η Καθημερινή Κύπρου, 17.02.2013

Advertisements

One thought on “Ανδρέας Παστελλάς: Ένας άξιος δάσκαλος και βαθυστόχαστος πνευματικός άνθρωπος

  1. Παράθεμα: Λογοτεχνικά ανάλεκτα Κύπρου | Εργαστήριον

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s